Bạn thân mến! Bạn có bao giờ xem một bộ phim miễn phí trên mạng? Nghe một bài hát từ một đường link được bạn bè gửi trong nhóm chat? Hay tải một cuốn sách PDF mà không cần trả bất kỳ khoản phí nào? Nếu câu trả lời là có, thì có lẽ bạn cũng giống như khá nhiều người hiện nay. Câu chuyện hôm nay với chủ đề: Một cú nhấp chuột và giá trị của sự sáng tạo.
Và tôi là Minh Nguyệt, TTXVN.
(Chuyển nhạc)
Đầu tiên, tôi muốn kể cho bạn nghe về một bạn trẻ có tên Hà Trang, 20 tuổi, sinh viên năm thứ hai tại Hà Nội. Giống như rất nhiều người khác khác, Trang có thói quen xem phim trực tuyến, nghe nhạc trên các nền tảng miễn phí, tải tài liệu học tập và sách điện tử từ internet.
Với Trang, đó đơn giản chỉ là một cách tiết kiệm chi phí.
Trích lời Hà Trang:
"Em nghĩ nếu trên mạng có sẵn thì mình xem thôi. Thực sự trước đây em chưa bao giờ nghĩ việc đọc một cuốn sách PDF hay xem một bộ phim trên website miễn phí lại liên quan đến bản quyền."
MC:
Nhưng rồi một ngày, trong một buổi học về sở hữu trí tuệ, Trang bất ngờ khi biết rằng đằng sau mỗi bài hát, bộ phim, cuốn sách hay phần mềm máy tính đều là công sức, thời gian, tiền bạc và chất xám của rất nhiều người.
Một cú nhấp chuột tưởng như vô hại đôi khi lại đang tiếp tay cho việc xâm phạm bản quyền.
Một bộ phim xem miễn phí có thể đồng nghĩa với việc nhà sản xuất không thu được doanh thu.
Một bản nhạc bị sao chép trái phép có thể khiến người nghệ sĩ mất đi nguồn thu nhập chính đáng.
Một phần mềm "crack" có thể là mắt xích trong cả một hệ thống vi phạm pháp luật.
Và câu chuyện về bản quyền, hóa ra không hề xa xôi như nhiều người vẫn nghĩ.
Bởi trong thời đại số, mỗi ngày chúng ta đều đang sử dụng các sản phẩm của trí tuệ và sáng tạo.
Một bài hát.
Một bức ảnh.
Một bộ phim.
Một phần mềm.
Một cuốn sách.
Đằng sau tất cả đều là lao động sáng tạo của con người.
Nếu những giá trị đó không được bảo vệ, điều gì sẽ xảy ra với những người đang ngày đêm sáng tạo nên chúng?
TỪ NHỮNG CÂU CHUYỆN RẤT ĐỜI THƯỜNG
Nhạc chuyển cảnh
Nếu như câu chuyện của Hà Trang phản ánh nhận thức của nhiều người trẻ trong thời đại số, thì tại xã Bình Minh, thành phố Hà Nội, câu chuyện về quyền sở hữu trí tuệ lại hiện lên rất gần với cuộc sống thường ngày của người dân.
Ông Nguyễn Văn Vàng đã gần 20 năm làm nghề photocopy.
Khách hàng của ông chủ yếu là học sinh, giáo dân và các nhóm sinh hoạt cộng đồng.
Có thời điểm, việc photo sách giáo khoa hay sao chép tài liệu diễn ra gần như mỗi ngày.
Trích lời ông Nguyễn Văn Vàng:
"Thực tế trước đây chẳng ai nghĩ đến chuyện bản quyền đâu. Có học sinh chưa mua được sách giáo khoa thì nhờ photo lại của bạn. Mình cũng nghĩ là giúp các cháu học tập thôi."
MC:
Không chỉ các cơ sở photocopy.
Tại nhiều quán karaoke, nhà hàng hay quán cà phê, việc sử dụng âm nhạc có bản quyền cũng từng là câu chuyện ít được quan tâm.
Anh Nguyễn Huy Khoa, chủ một cơ sở karaoke tại Bình Minh chia sẻ:
Trích lời anh Nguyễn Huy Khoa:
"Các bài hát có sẵn trong thiết bị thì mình cứ sử dụng thôi, chứ cũng không tìm hiểu là đã được mua bản quyền hay chưa."
MC:
Những câu chuyện ấy cho thấy một thực tế.
Phần lớn các vi phạm sở hữu trí tuệ không xuất phát từ ý đồ xấu.
Nhiều khi đó chỉ là sự thiếu hiểu biết.
Và chính vì vậy, thay vì bắt đầu bằng những biện pháp xử phạt, xã Bình Minh đã lựa chọn một cách tiếp cận khác.
Đó là xây dựng "lá chắn" sở hữu trí tuệ từ cơ sở.
Gần 150 hộ kinh doanh, doanh nghiệp và cán bộ thôn, xóm đã tham gia các lớp tập huấn về bản quyền và quyền tác giả.
Người dân được hướng dẫn cách nhận biết nội dung có bản quyền, những hành vi vi phạm phổ biến và các biện pháp phòng tránh.
Theo bà Lê Thị Minh Hằng, Giám đốc Trung tâm Pháp luật và Tác quyền, khó khăn lớn nhất hiện nay không phải là thiếu luật.
Trích lời bà Lê Thị Minh Hằng:
"Điều quan trọng nhất là giúp người dân hiểu đúng và hiểu đủ. Biết phải xin phép ở đâu, sử dụng tác phẩm như thế nào cho đúng quy định và hiểu rằng tôn trọng bản quyền cũng chính là tôn trọng công sức sáng tạo của người khác."
MC:
Nhận thức ấy cũng đang lan tỏa tới cộng đồng doanh nghiệp.
Bà Lê Thị Bích Liên, đại diện Công ty TNHH B.Braun Việt Nam cho rằng:
Trích lời bà Lê Thị Bích Liên:
"Những chương trình tuyên truyền giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về sở hữu trí tuệ, từ đó bảo vệ chính mình và hạn chế những rủi ro trong hoạt động sản xuất, kinh doanh."
Ông Bùi Minh Tuấn, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ Dipnet nhận định:
Trích lời ông Bùi Minh Tuấn:
"Khi các giá trị văn hóa, các sản phẩm sáng tạo hay tài sản trí tuệ được bảo vệ tốt hơn, chúng có thể trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao sức cạnh tranh của địa phương."
MC:
Từ những lớp học nhỏ ở cấp xã, một nhận thức mới đang dần hình thành.
Sở hữu trí tuệ không còn là câu chuyện của các tập đoàn lớn.
Đó là câu chuyện của mỗi người dân.
Nhạc cao trào
Nhưng vấn đề bản quyền hôm nay không chỉ dừng lại ở những cuốn sách photocopy hay những bài hát phát trong quán karaoke.
Tại tọa đàm "Hiểu đúng - Làm đúng bản quyền", nhiều chuyên gia đã chỉ ra một thực tế đáng lo ngại.
Chỉ cần một cú nhấp chuột.
Người dùng có thể xem bóng đá miễn phí.
Xem phim lậu.
Nghe nhạc không bản quyền.
Tất cả diễn ra trong vài giây.
Nhưng phía sau sự "miễn phí" ấy là cả một hệ sinh thái kiếm tiền bất hợp pháp.
Những website phát sóng trái phép thu hút hàng triệu lượt truy cập.
Doanh thu quảng cáo lên tới hàng trăm, thậm chí hàng nghìn tỷ đồng.
Vụ án liên quan đến hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV là một ví dụ điển hình.
Theo cơ quan chức năng, quy mô giao dịch của hệ thống này lên tới hơn 1.000 tỷ đồng.
Từ một trang xem bóng đá miễn phí, nó trở thành công cụ dẫn người dùng tới các hoạt động cá độ và nhiều nội dung tiềm ẩn rủi ro trên không gian mạng.
Các chuyên gia nhận định, vi phạm bản quyền ngày nay không còn đơn thuần là hành vi "xem chùa".
Nó đã trở thành một mô hình kinh doanh bất hợp pháp dựa trên việc chiếm dụng chất xám của người khác.
MC:
Theo các chuyên gia pháp lý, điều đáng lo ngại là nhiều người vẫn xem hành vi vi phạm bản quyền như một lỗi nhỏ trong môi trường internet.
Trong khi thực tế, hậu quả mà nó gây ra không chỉ dừng ở việc thất thu cho người sáng tạo.
Mà còn làm suy giảm động lực đổi mới sáng tạo của cả nền kinh tế.
Trích lời Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật SB Law:
"Việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không đơn thuần là bảo vệ quyền lợi của một cá nhân hay doanh nghiệp mà còn là bảo vệ môi trường đổi mới sáng tạo của quốc gia. Nếu những người sáng tạo không được bảo vệ, sẽ rất khó để họ tiếp tục đầu tư thời gian, công sức và nguồn lực cho các sản phẩm mới."
MC:
Theo Luật sư Nguyễn Thanh Hà, trong thời đại số, việc sao chép và phát tán trái phép nội dung đang trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.
Chỉ trong vài phút, một bộ phim, một cuốn sách điện tử hay một phần mềm máy tính có thể bị chia sẻ tới hàng nghìn người.
Trích lời Luật sư Nguyễn Thanh Hà:
"Muốn xây dựng nền kinh tế dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo, chúng ta phải hình thành văn hóa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ. Điều đó bắt đầu từ những hành động rất nhỏ như sử dụng phần mềm có bản quyền, xem nội dung trên các nền tảng hợp pháp hay không chia sẻ các sản phẩm vi phạm quyền tác giả."
Nhạc nền tích cực
MC:
Thưa bạn, những câu chuyện tại Bình Minh hay những cảnh báo từ các chuyên gia cho thấy một thực tế: bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không thể chỉ trông chờ vào các biện pháp xử phạt.
Điều quan trọng hơn là xây dựng văn hóa tôn trọng sáng tạo trong toàn xã hội.
Đó cũng là hướng đi mà Việt Nam đang kiên trì theo đuổi.
Những năm gần đây, hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ liên tục được hoàn thiện, tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế.
Các hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm được tăng cường.
Nhiều chiến dịch tuyên truyền được triển khai tới tận cơ sở.
Từ trường học.
Doanh nghiệp.
Cho tới từng cộng đồng dân cư.
Theo ông Lê Huy Anh, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, trong nền kinh tế hiện đại, tài sản trí tuệ ngày càng trở thành nguồn lực phát triển đặc biệt quan trọng.
Trích lời ông Lê Huy Anh:
"Trong nền kinh tế tri thức, tài sản trí tuệ nhiều khi có giá trị lớn hơn cả tài sản hữu hình. Việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ nhằm bảo vệ người sáng tạo mà còn góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế."
MC:
Theo ông Lê Huy Anh, muốn quyền sở hữu trí tuệ thực sự trở thành động lực phát triển, bên cạnh hệ thống pháp luật và các biện pháp thực thi, điều quan trọng nhất vẫn là nhận thức xã hội.
Bởi một xã hội tôn trọng sáng tạo sẽ tạo ra nhiều sáng tạo hơn.
Một thị trường tôn trọng bản quyền sẽ thu hút nhiều đầu tư hơn.
Và một quốc gia biết bảo vệ tài sản trí tuệ sẽ có nhiều cơ hội hơn trong cuộc cạnh tranh toàn cầu dựa trên tri thức và công nghệ.
Nhạc lắng xuống
Bạn biết không, có một chi tiết rất đáng chú ý tôi sẽ nói ngay sau đây.
Ngày 17/6 vừa qua, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 51 về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới.
Trong đó khẳng định một quan điểm rất quan trọng:
"Quyền sở hữu trí tuệ là nguồn lực quan trọng của quốc gia."
Điều đó có nghĩa rằng, bản quyền không chỉ là câu chuyện của người sáng tạo.
Mà còn là một phần của năng lực cạnh tranh quốc gia.
Là nền tảng để phát triển khoa học công nghệ.
Là động lực của nền kinh tế sáng tạo.
Và là chìa khóa để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Vâng, Khi Việt Nam đặt mục tiêu phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, quyền sở hữu trí tuệ sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng.
Không chỉ bảo vệ những ý tưởng hôm nay.
Mà còn tạo ra những giá trị mới cho tương lai.
Nhạc nhẹ nhàng trở lại
Quay trở lại với Hà Trang.
Sau khi hiểu hơn về bản quyền, cô sinh viên trẻ đã bắt đầu thay đổi thói quen của mình.
Mua tài khoản nghe nhạc chính thống.
Xem phim trên các nền tảng có bản quyền.
Và cân nhắc kỹ hơn trước khi chia sẻ một đường link miễn phí trên mạng.
Bởi Trang nhận ra rằng.
Đằng sau mỗi bài hát là một nhạc sĩ.
Đằng sau mỗi cuốn sách là một tác giả.
Đằng sau mỗi bộ phim là công sức của hàng trăm con người.
Tôn trọng bản quyền, suy cho cùng, không chỉ là tuân thủ pháp luật.
Đó còn là cách chúng ta tôn trọng lao động sáng tạo.
Tôn trọng tri thức.
Và góp phần xây dựng một môi trường số văn minh, công bằng và bền vững.
Bởi mỗi cú nhấp chuột hôm nay không chỉ là một lựa chọn của người dùng.
Mà còn là lựa chọn cho tương lai của sáng tạo.
Bạn thân mến, câu chuyện của tôi chuyển đến các bạn hôm nay đang diễn ra hàng ngày trên khắp mọi miền Tổ quốc. Nhận thức đúng sẽ có hành động đúng và từ podcast ngày hôm nay tôi muốn góp một tiếng nói trong hành trình bảo vệ bản quyền để chúng ta cùng chung tay thúc đẩy kinh tế tri thức. Hẹn gặp lại trong các tập Giải mã chính sách tiếp theo của TTXVN - nơi mọi chính sách được kể qua câu chuyện và lăng kính cuộc sống.
“Xanh” đang trở thành tiêu chuẩn mới của tăng trưởng. Từ yêu cầu giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng đến các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu, chuyển đổi xanh đang thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh.
Từ ngày 1/12/2026, dịch vụ tài sản mã hóa chính thức thuộc diện thực hiện quy định về phòng, chống rửa tiền. Luật vừa được Quốc hội thông qua xác định 15 dấu hiệu đáng ngờ cần theo dõi, từ chia nhỏ giao dịch, sử dụng công cụ ẩn danh đến giao dịch với các tổ chức, địa bàn có rủi ro cao.
Từ ngày 24/8, nhiều doanh nghiệp chuyển phát tăng phụ phí xăng dầu đối với các đơn chuyển phát thông thường từ 5% lên 10% cước vận chuyển.
Tỷ trọng phương tiện năng lượng mới đang tăng nhanh, trong khi hạ tầng sạc còn phân mảnh giữa nhiều hệ thống. Mô hình kết nối mở eRoaming được kỳ vọng góp phần liên thông mạng lưới trạm sạc, nâng hiệu quả đầu tư và thúc đẩy lộ trình giao thông xanh, hướng tới mục tiêu Net Zero.
