Đây được xác định không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật đơn thuần mà là bước đi chiến lược nhằm định hình lại không gian công nghiệp và mô hình tăng trưởng của Thủ đô trong nhiều thập niên tới.

Thông tin được nhấn mạnh tại Hội thảo khoa học với chủ đề “Chuyển đổi các Khu công nghiệp hiện hữu của thành phố Hà Nội sang mô hình sinh thái - công nghệ cao, khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ: Bài học thực tiễn từ các địa phương và giải pháp đặc thù của Thủ đô” do Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội tổ chức ngày 20/4.

Trong bối cảnh Hà Nội triển khai các mục tiêu của Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng định hướng phát triển Thủ đô theo tầm nhìn 100 năm, việc tổ chức lại không gian công nghiệp đã trở thành yêu cầu mang tính chiến lược. Các KCN không còn chỉ là nơi sản xuất mà phải trở thành hạt nhân của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn.

Hiện nay, Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội đang trực tiếp quản lý 2 khu công nghệ cao (KCNC), 1 khu công viên công nghệ thông tin và 24 KCN. Trong đó có 9 KCN đang hoạt động với tổng diện tích khoảng 1.348 ha (trong đó có 01 KCN đã có chủ trương chuyển đổi sang khu đô thị), tỷ lệ lấp đầy gần 100%; 5 KCN đã thành lập và có nhà đầu tư hạ tầng; 10 KCN đang lập quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000.

Toàn hệ thống hiện có 999 dự án còn hiệu lực, tạo việc làm cho khoảng 200.000 lao động. Riêng Khu Công nghệ cao Hòa Lạc có 115 dự án với tổng vốn đăng ký khoảng 171.000 tỷ đồng. Đầu năm 2026, dự án Nhà máy sản xuất linh kiện bán dẫn Viettel quy mô 27 ha đã được khởi công, được kỳ vọng trở thành động lực hình thành cụm công nghiệp bán dẫn – điện tử tại đây.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy nhiều KCN hình thành từ khoảng 20 năm trước đang bộc lộ rõ những hạn chế về hạ tầng kỹ thuật, môi trường và chất lượng đầu tư. Một số KCN được nâng cấp từ cụm công nghiệp cũ nên hạ tầng thiếu đồng bộ, manh mún, nhiều nhà xưởng xuống cấp, chưa đáp ứng các tiêu chuẩn mới về phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường.

Đáng chú ý, theo kết quả rà soát của Ban Quản lý, trong 8 KCN đang hoạt động ổn định có tới 29,6% doanh nghiệp thuộc nhóm ngành tiềm ẩn “công nghệ thấp – phát thải cao”. Tỷ lệ này lên tới 41,1% tại KCN Quang Minh, 37,2% tại KCN Nội Bài và gần 30% tại KCN Thăng Long.

Các ngành nghề có nguy cơ cao chủ yếu tập trung ở lĩnh vực gia công cơ khí, xử lý kim loại, sản xuất nhựa, in ấn, sản xuất sơn, đúc thép… Đây là những ngành thâm dụng lao động, tiêu hao nhiều tài nguyên và tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường.

Theo đánh giá của Ban Quản lý, nếu không kịp thời chuyển đổi, Hà Nội sẽ đối mặt nguy cơ “khóa chặt” quỹ đất công nghiệp vào mô hình tăng trưởng cũ, thậm chí trở thành nơi tiếp nhận công nghệ lạc hậu. Điều này không chỉ ảnh hưởng tới môi trường mà còn làm suy giảm sức hấp dẫn đầu tư, nhất là đối với các dự án công nghệ cao và đổi mới sáng tạo.

Ông Lê Thanh Sơn, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội cho biết, quan điểm phát triển mới của Thành phố là chuyển trọng tâm từ “lấp đầy đất công nghiệp” sang “nâng cao giá trị trên mỗi ha đất công nghiệp”.

Theo đó, Hà Nội sẽ ưu tiên thu hút các dự án có hàm lượng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, có hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D), sử dụng hiệu quả tài nguyên và đáp ứng tiêu chuẩn môi trường quốc tế. Đồng thời, Thành phố sẽ siết chặt cơ chế hậu kiểm, kiên quyết xử lý các dự án chậm triển khai, sử dụng đất sai mục đích hoặc phát thải cao kéo dài.

Ban Quản lý xác định việc tái cấu trúc KCN phải dựa trên bốn trụ cột chính gồm: khu công nghiệp công nghệ cao lấy đổi mới sáng tạo và R&D làm trung tâm; khu công nghiệp sinh thái vận hành theo nguyên tắc kinh tế tuần hoàn; khu công nghiệp thông minh ứng dụng dữ liệu lớn, IoT và trí tuệ nhân tạo trong quản trị; và mô hình KCN tích hợp đô thị - dịch vụ nhằm bảo đảm môi trường sống, làm việc chất lượng cao cho người lao động và chuyên gia.

Trong lộ trình chuyển đổi, Hà Nội đặt mục tiêu đến trước năm 2035 hoàn thành đồng bộ hệ thống KCN với quy mô khoảng 3.636 ha; 100% KCN có hạ tầng số hiện đại, phủ sóng 5G/6G, có tối thiểu hai nguồn cấp điện độc lập và hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn loại A. Thành phố cũng phấn đấu hình thành tối thiểu 2 KCN công nghệ cao và 2 KCN sinh thái đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Riêng đối với KCNC Hòa Lạc, Thành phố định hướng phát triển nơi đây thành hạt nhân khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Thủ đô, gắn với cực tăng trưởng phía Tây. Không gian sẽ được tổ chức theo chuỗi R&D – sản xuất thử nghiệm – thương mại hóa, kết hợp phát triển đô thị dịch vụ hỗ trợ.

Song song với phát triển mới, Hà Nội cũng sẽ tiến hành tái cấu trúc các KCN hiện hữu. Một số KCN nằm trong khu vực đô thị trung tâm sẽ từng bước được chuyển đổi chức năng sang đô thị – dịch vụ theo quy hoạch, nhằm giải phóng quỹ đất nội đô và hạn chế phát sinh thêm các khu công nghiệp công nghệ thấp trong lòng thành phố.

Theo kế hoạch hành động trọng tâm năm 2026, Thành phố sẽ triển khai cao điểm 90 ngày xử lý các “điểm nóng” về phế thải, xả thải, kho bãi tạm và sử dụng đất sai mục đích trong KCN; đồng thời rà soát, phân loại toàn bộ doanh nghiệp theo các tiêu chí công nghệ, môi trường, hiệu quả sử dụng đất và quản trị số.

Một hệ thống dashboard KPI quản lý KCN/KCNC cũng sẽ được xây dựng để giám sát theo thời gian thực các chỉ số về môi trường, hạ tầng số, thu hút đầu tư, đổi mới sáng tạo và chất lượng dịch vụ công. Các khu không đạt ngưỡng KPI sẽ bị kiểm tra đột xuất và buộc xây dựng lộ trình khắc phục.

Theo các chuyên gia, quá trình chuyển đổi sang KCN sinh thái và công nghệ cao là xu thế tất yếu nhưng không dễ thực hiện. Hiện cả nước có 485 KCN được thành lập nhưng số KCN định hướng sinh thái mới chỉ chiếm khoảng 0,61%.

TS Vương Thị Minh Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) cho rằng, phát triển KCN sinh thái là cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn chất lượng cao. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi đòi hỏi nguồn lực lớn, thay đổi tư duy quản trị và sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nhà đầu tư hạ tầng.

Trong khi đó, TS Hoàng Dương Tùng, đại diện Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam nhận định, KCN sinh thái chính là biểu hiện của kinh tế tuần hoàn. Việc tái sử dụng nước thải, năng lượng và chất thải không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tiết kiệm tài nguyên và giảm chi phí sản xuất.

Ban Quản lý các khu công nghệ cao và khu công nghiệp thành phố Hà Nội khẳng định, việc chuyển đổi mô hình KCN không chỉ nhằm giải quyết các tồn tại hiện hữu mà còn là lựa chọn chiến lược để hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2035 Hà Nội trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại; đến năm 2045 trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực và hướng tới tầm nhìn thành phố toàn cầu có chất lượng sống cao.

Theo các chuyên gia, để đạt được mục tiêu này, điều quan trọng nhất là phải thay đổi tư duy phát triển công nghiệp: từ ưu tiên số lượng sang ưu tiên chất lượng; từ “lấp đầy đất” sang “nâng giá trị”; từ tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ sang tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây cũng chính là chìa khóa để Hà Nội tạo đột phá trong giai đoạn phát triển mới./.