Cú ngã “nhẹ” nhưng suýt đánh mất một bên mắt

Tại Bệnh viện Mắt Trung ương, bà Vũ Thị T ở Hà Nội vẫn chưa hết bàng hoàng sau tai nạn vừa trải qua. Chỉ trong vài giây mất thăng bằng khi chuẩn bị dụng cụ ra đồng, cú ngã đập mặt vào cổng đã khiến bà mất gần như hoàn toàn thị lực một bên mắt. Máu chảy rất nhiều, mắt tối sầm, bà chỉ kịp kêu lên: “Hỏng một bên mắt rồi” trước khi được người nhà nhanh chóng đưa đi cấp cứu.

Khi tiếp nhận, các bác sĩ chẩn đoán mắt trái của bà bị chấn thương rất nặng, vỡ nhãn cầu, phải phẫu thuật khẩn cấp để giữ lại cấu trúc nhãn cầu và hy vọng bảo tồn phần nào thị lực cho bệnh nhân.

Với những ca vỡ nhãn cầu như vậy, chỉ cần chậm vài giờ, nguy cơ nhiễm trùng nội nhãn, teo nhãn cầu, mù lòa vĩnh viễn là rất lớn.

Không may mắn bị chấn thương mắt khi đang làm việc tại nhà, anh Quách Văn K (Thanh Hóa) lại là ví dụ điển hình cho sự chủ quan. Trong lúc cắt dây cáp quang, một đoạn dây đứt bắn thẳng vào mắt.

Ban đầu, anh chỉ thấy đau nhói, sau đó tự mua thuốc kháng sinh, kháng viêm về tra, nghĩ rằng vài hôm sẽ đỡ, không đi khám. Chỉ đến khi cơn đau tái phát, mắt mờ dần, anh mới lên Bệnh viện Mắt Trung ương kiểm tra. Anh K chia sẻ: “Lúc mới bị tôi thấy đau ít nên chủ quan, tự mua thuốc về tra. Đến viện mới biết là dị vật xuyên nhãn cầu. Từ giờ tôi rút kinh nghiệm, phải đeo kính bảo hộ khi làm việc và đi khám sớm ngay khi mắt bị tổn thương.”

Chia sẻ về ca bệnh của anh K, ThS.BS. Nguyễn Thu Hà, Khoa Chấn thương mắt, Bệnh viện Mắt Trung ương cho biết: “Bệnh nhân bị tai nạn lao động khi không dùng kính bảo hộ, đoạn dây cáp quang inox bắn vào trong mắt. Khi có dị vật bắn vào gây xuyên thủng nhãn cầu, nếu không được đóng vết thương sớm thì mắt có nguy cơ nhiễm trùng cao. Bệnh nhân này mặc dù được tra thuốc để khống chế phản ứng viêm giúp bệnh nhân cảm thấy dễ chịu hơn khiến bệnh nhân không đi khám ngay. Tuy nhiên, do vết thương chưa đươc đóng kín cộng thêm việc dây cáp quang này vẫn nằm lưu trong mắt, tình trạng nhiễm trùng vẫn diễn ra, đến lúc bệnh nhân cảm thấy mắt nhìn mờ, đau nhức thì bệnh nhân mới đi khám. Qua thăm khám, các bác sĩ phát hiện mắt của anh K bị viêm mủ nội nhãn sau chấn thương - Dị vật nội nhãn. Đây là biến chứng rất nặng sau khi bị chấn thương ở mắt, có nguy cơ hỏng mắt”.

70% chấn thương mắt đến từ tai nạn sinh hoạt

TS.BS Thẩm Trương Khánh Vân – Trưởng khoa Chấn thương mắt, Bệnh viện Mắt Trung ương cho biết chấn thương mắt có thể xảy ra bất cứ lúc nào: Từ tai nạn sinh hoạt trong gia đình, tai nạn lao động, tai nạn ở trường học, khi chơi thể thao, cho tới tai nạn giao thông. Tai nạn sinh hoạt chiếm khoảng 70% các trường hợp chấn thương mắt, tai nạn lao động chiếm khoảng 1/4 số ca. Bệnh nhân đến viện có người ngay sau tai nạn, khi mắt đau, chảy máu, nhìn mờ; nhưng cũng có không ít trường hợp chịu đựng hàng tuần, thậm chí hàng tháng, tự tra thuốc, đắp lá, đến khi thị lực giảm rõ rệt mới đi khám chuyên khoa thì cơ hội hồi phục chỉ còn rất thấp.

Bác sỹ Vân cũng cho biết, chấn thương mắt rất đa dạng: từ xây xát bề mặt nhãn cầu, dị vật kết mạc, giác mạc; đến các tổn thương nặng như vỡ nhãn cầu, dị vật nội nhãn, xuất huyết nội nhãn, chấn thương vùng hốc mắt…

Không phải tổn thương nào cũng bộc lộ rõ ngay sau tai nạn. Nhiều trường hợp khám không chuyên khoa, không có phương tiện chuyên sâu rất dễ bỏ sót dị vật hoặc tổn thương sâu bên trong mắt, dẫn đến viêm, nhiễm trùng, sẹo hóa, giảm thị lực về sau.

BS Vân nhấn mạnh: “Sau bất kỳ chấn thương nào vào vùng mắt – dù nhìn bên ngoài có vẻ nhẹ – người bệnh vẫn nên đi khám chuyên khoa mắt sớm. Việc phát hiện và xử trí sớm quyết định rất lớn đến việc giữ lại thị lực và cấu trúc nhãn cầu.”

Sơ cứu đúng: “Chìa khóa” giữ lại ánh sáng cho mắt

Các chuyên gia khẳng định: đa phần chấn thương mắt có thể phòng tránh được nếu người dân có kiến thức, sử dụng bảo hộ phù hợp và biết cách sơ cứu đúng trong những phút đầu tiên. Nhiều trường hợp mù lòa vĩnh viễn không chỉ do tai nạn nặng mà còn vì xử trí ban đầu sai cách.

Khi bị hóa chất bắn vào mắt

- Phải rửa mắt ngay lập tức bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, liên tục ít nhất 15–20 phút.

- Riêng với vôi cục, cần nhẹ nhàng gắp/loại bỏ hết vôi ra khỏi mắt trước rồi mới rửa.

- Sau đó che mắt lại và đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt sớm nhất có thể.

Khi bị dị vật nhỏ, bụi bay vào mắt

- Tuyệt đối không dụi mắt, vì có thể làm dị vật cào xước giác mạc sâu hơn.

- Chớp mắt trong chậu nước sạch hoặc rửa mắt bằng nước muối sinh lý để dị vật trôi ra.

- Nếu dị vật không ra, cần đậy mắt lại, đến khám chuyên khoa mắt; không tự dùng que, tăm bông hay vật nhọn để lấy dị vật.

Khi bị vật sắc nhọn đâm hoặc nghi ngờ xuyên nhãn cầu

- Không cố rút vật ra khỏi mắt, vì có thể làm vết thương toác rộng, chảy dịch, chảy máu nhiều hơn.

- Cố định vật đó bằng băng gạc sạch, che cả hai mắt để hạn chế mắt cử động đồng thời.

- Gọi hỗ trợ và đưa người bệnh đến bệnh viện có chuyên khoa mắt ngay lập tức.

Phòng ngừa tốt – tránh được cái giá phải trả cả đời

Chấn thương mắt điều trị khó, tốn kém, thời gian hồi phục dài, và nhiều trường hợp không thể đưa thị lực trở lại như ban đầu. Trong khi đó, chỉ một chiếc kính bảo hộ khi lao động, một thói quen cẩn thận hơn khi sử dụng dụng cụ, hóa chất, hay việc đi khám sớm sau chấn thương… có thể giữ lại ánh sáng cho cả cuộc đời.