longform

Ngày 1/7/2026, Luật Thủ đô (sửa đổi) chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển và quản trị Thủ đô. Không chỉ đơn thuần là một đạo luật dành riêng cho Hà Nội, Luật Thủ đô mới được kỳ vọng trở thành nền tảng thể chế đặc biệt để tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài, khơi thông nguồn lực và tạo dư địa phát triển trong nhiều thập kỷ tới.

Trong bối cảnh Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP từ 11% trở lên giai đoạn 2026-2030, quy mô kinh tế hướng tới nhóm đô thị dẫn đầu khu vực, Luật Thủ đô cùng với Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quy hoạch Thủ đô đã tạo thành “kiềng ba chân” thể chế, mở ra không gian phát triển mới cho trung tâm chính trị - hành chính quốc gia và cực tăng trưởng quan trọng của cả nước.

Điều quan trọng hơn cả là những cơ chế đặc thù không dừng lại trên giấy. Từ quy hoạch, đầu tư, đổi mới sáng tạo đến phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng sống người dân, Luật Thủ đô đang từng bước được hiện thực hóa bằng những chương trình hành động, dự án cụ thể và những mục tiêu phát triển đầy tham vọng của Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Trong nhiều năm qua, Hà Nội luôn duy trì vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước. Dù chỉ chiếm khoảng 1% diện tích và 8,5% dân số, Thủ đô đóng góp khoảng 16% GDP và gần 20% tổng thu ngân sách quốc gia.

Tuy nhiên, tốc độ phát triển của Hà Nội cũng phải đối mặt với nhiều “điểm nghẽn” kéo dài. Từ áp lực hạ tầng, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường đến những vướng mắc trong đầu tư, đất đai, hợp tác công tư hay huy động nguồn lực xã hội. Nhiều dự án chậm triển khai không phải vì thiếu nguồn lực mà do những rào cản về cơ chế, thẩm quyền và quy trình thực hiện.

Chính trong bối cảnh đó, Luật Thủ đô năm 2026 được kỳ vọng trở thành bước đột phá về thể chế.

Khác với các lần sửa đổi trước đây, Hà Nội không chỉ thực hiện các quy định do Trung ương ban hành mà được trao quyền chủ động hơn trong thiết kế chính sách, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm đối với các vấn đề phát triển của địa phương.

Điểm nổi bật là Luật giao cho chính quyền thành phố 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội - mức phân quyền chưa từng có tiền lệ.

Theo Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng, đây là bước đột phá quan trọng giúp Thủ đô có thêm công cụ, nguồn lực và thẩm quyền để chủ động giải quyết các vấn đề phát triển đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình trong quá trình tổ chức thực hiện.

“Nút thắt trước đây trong phát triển kinh tế xã hội và những vấn đề bức xúc của người dân từng bước được tháo gỡ trong quá trình tổ chức thực thi Luật Thủ đô. Ví dụ, liên quan đất dịch vụ tồn tại hàng chục năm nay sẽ được giải quyết để người dân không phải chờ đợi thêm.” Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định.

Không chỉ tháo gỡ các điểm nghẽn hiện hữu, Luật còn tạo ra không gian thể chế mới để Hà Nội thí điểm các mô hình quản trị, cơ chế phát triển và chính sách đổi mới sáng tạo phù hợp với yêu cầu của một đô thị đặc biệt trong thời đại kinh tế số.

Nếu thể chế là chìa khóa mở đường thì nguồn lực chính là động cơ của tăng trưởng. Thành phố Hà Nội đang đặt mục tiêu huy động khoảng 5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2026-2030. Riêng năm 2026, tổng vốn đầu tư toàn xã hội dự kiến đạt hơn 730 nghìn tỷ đồng, trong đó khu vực tư nhân chiếm khoảng 63%.

Để đạt được mục tiêu này, thành phố xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm là khơi thông các nguồn lực đang bị lãng phí hoặc chưa được khai thác hiệu quả. Từ rà soát các dự án chậm triển khai, xử lý các dự án treo kéo dài nhiều năm đến khai thác hiệu quả tài sản công, quỹ đất và hệ thống cơ sở nhà đất thuộc sở hữu nhà nước - tất cả đều hướng tới tạo thêm dư địa cho tăng trưởng.

Theo thống kê, đến hết tháng 3/2026, Hà Nội có 342 dự án đầu tư công chậm triển khai với tổng vốn hơn 173 nghìn tỷ đồng, 420 dự án ngoài ngân sách đang được rà soát để xây dựng phương án xử lý phù hợp. Song song với đó, thành phố đang triển khai xử lý 418 cơ sở dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính; từng bước chuyển đổi công năng thành trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa hoặc tổ chức khai thác hiệu quả hơn.

Một bước đi đáng chú ý khác là đề xuất thu hồi hơn 50.000 ha đất phục vụ 5.822 dự án phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2030.

Các dự án này tập trung vào hạ tầng giao thông, năng lượng, giáo dục, công viên, khu đô thị và các công trình công cộng, tạo nền tảng cho mở rộng không gian phát triển Thủ đô theo mô hình đa cực, đa trung tâm.

Không gian phát triển mới cũng đang dần hình thành từ các công trình hạ tầng chiến lược. Các dự án cầu Ngọc Hồi, cầu Mễ Sở, Vành đai 4, Vành đai 3,5, Vành đai 5, các tuyến đường sắt đô thị và hệ thống hồ điều hòa, tiêu thoát nước được triển khai đồng bộ nhằm giải quyết các điểm nghẽn về kết nối giao thông và hạ tầng đô thị.

Khi hoàn thành, các dự án này không chỉ thay đổi diện mạo đô thị mà còn tạo ra những cực tăng trưởng mới, mở rộng không gian phát triển cho Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới.

“Chúng ta tập trung vào phát triển đô thị và kết nối. Phát triển đô thị cũng là hiện thực hóa Nghị quyết 02 khi đặt Hà Nội trong bối cảnh phát triển chung có tính dẫn dắt và sáng tạo, kết nối. Luật thủ đô vì thế không thể tách rời trong quy hoạch phát triển cả vùng, trong đó Hà Nội vừa dẫn dắt vừa phát triển và chia sẻ khó khăn, cùng tạo sức mạnh,” ông Trần Huy Ánh, Ủy viên thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho hay.

Không chỉ hướng tới tăng trưởng kinh tế đơn thuần, Hà Nội đang theo đuổi mô hình phát triển mới dựa trên tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng sống của người dân.

Theo Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030, thành phố đặt mục tiêu GRDP tăng bình quân từ 11%/năm trở lên; GRDP bình quân đầu người vượt 12.000 USD; kinh tế số chiếm khoảng 40% GRDP.

Khu Công nghệ cao Hòa Lạc

Hồ Hoàn Kiếm - Lá phổi xanh ở trung tâm Thủ đô Hà Nội

Giao thông xanh tại Hà Nội

Trong mô hình tăng trưởng mới, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc được định hướng trở thành trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo hàng đầu; Hà Nội từng bước xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp, phát triển các ngành công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu lớn và công nghệ xanh.

Luật Thủ đô năm 2026 dành nhiều cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và các hoạt động nghiên cứu - phát triển (R&D).

Những quy định như miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 5 năm, hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn, thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm hay ưu đãi mặt bằng sản xuất được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho thế hệ doanh nghiệp trẻ và các nhà khoa học.

Bên cạnh kinh tế số, Hà Nội cũng đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch, kinh tế đêm, khai thác không gian sáng tạo, không gian số và các giá trị văn hóa đặc sắc của Thủ đô.

Các không gian ven sông Hồng, hồ Tây, sông Đuống hay các khu vực di sản văn hóa được kỳ vọng trở thành những động lực phát triển mới, vừa tạo giá trị kinh tế vừa nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Các nghệ sỹ biểu diễn bài xẩm Vui nhất có chợ Đồng Xuân. tại không gian Hồ Văn .Văn Miếu.Quốc Tử Giám

Cột cờ Hà Nội, biểu tượng lịch sử của Thủ đô

Du khách nước ngoài thăm quan Đình Kim Ngân

Du khách tham quan chợ Tết phố cổ Hà Nội

Du khách quốc tế trải nghiệm du lịch bằng xích lô quanh hồ Hoàn Kiếm

Nhiều bạn trẻ tham quan và chụp ảnh tại khu vực Quảng trường Ba Đình, Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và xu thế chuyển đổi xanh diễn ra mạnh mẽ, kinh tế xanh và kinh tế số sẽ là “tấm hộ chiếu” giúp Hà Nội bứt tốc trong giai đoạn phát triển mới.

Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ là một đạo luật với những cơ chế đặc thù dành cho Hà Nội. Điều quan trọng hơn là luật này đang mở ra một phương thức phát triển mới cho Thủ đô - nơi thể chế trở thành nguồn lực, đổi mới sáng tạo trở thành động lực và chất lượng sống của người dân trở thành mục tiêu trung tâm.

Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh luật đã có, cơ chế đã mở, vấn đề còn lại là thành phố phải xây dựng ngay hệ thống văn bản cụ thể, đồng bộ, dễ thực hiện, dễ kiểm tra, dễ giám sát. "Tinh thần là không cầu toàn kéo dài, nhưng tuyệt đối không làm sơ sài; không để vướng mắc thủ tục trở thành lý do chậm triển khai Luật," Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nói.

Từ những cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, những không gian phát triển mới đang được mở ra. Từ những dự án hạ tầng chiến lược, những nguồn lực bị “đóng băng” đang dần được khơi thông. Và từ khát vọng xây dựng một đô thị xanh, thông minh, sáng tạo, Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm phát triển năng động, có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế.

Hạ tầng giao thông của Hà Nội. Ảnh TTXVN.

Hạ tầng giao thông của Hà Nội. Ảnh TTXVN.

Một góc Hà Nội nhìn từ trên cao. Ảnh TTXVN

Trục đường Đại lộ Thăng Long nối trung tâm thành phố với các huyện phía Tây Hà Nội. Ảnh TTXVN

Tuyến đường Võ Nguyên Giáp nối cầu Nhật Tân với sân bay quốc tế Nội Bài. Ảnh TTXVN

Vành đai 3 đoạn đường Phạm Văn Đồng nối với cầu Thăng Long. Ảnh Huy Hùng TTXVN