Hiện thực hóa chủ trương nêu trên, nhiều ngành và lĩnh vực đã được triển khai, với những kết quả tích cực, đặc biệt là mô hình bệnh viện đại học tự chủ hoàn toàn.

Vì sao bệnh viện phải tự chủ?

Ngay từ những năm 2011, việc doanh nghiệp Nhà nước hay Bệnh viện hoạt động theo mô hình tự chủ đã được Bộ Chính trị quan tâm, chỉ đạo. Thông báo số 37 -TB/TW kết luận của Bộ Chính trị vào năm 2011 về Đề án “Đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đẩy mạnh xã hội hóa một số loại hình dịch vụ sự nghiệp” từng nêu rõ: “Nhà nước tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, tăng cường đầu tư hằng năm cho xây dựng cơ sở vật chất các hoạt động sự nghiệp công cơ bản; đồng thời có chính sách khuyến khích thu hút các thành phần kinh tế đầu tư phát triển dịch vụ sự nghiệp công dưới sự giám sát của Nhà nước.

Khuyến khích mô hình hoạt động tự chủ, đặc biệt là Bệnh viện tự chủ, tháng 12/2014, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 93/NQ-CP về một số cơ chế, chính sách phát triển y tế. Điểm nhân đáng chú ý, đó là: “Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, trường đại học y dược công gọi chung là cơ sở khám bệnh, chữa bệnh công được hợp tác, đầu tư để thực hiện dự án theo những phương thức sau: Vay vốn để đầu tư xây dựng, thành lập mới cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong khuôn viên đất hiện có và được quyết định tổ chức bộ máy, phương thức quản lý phù hợp; Liên doanh, liên kết (góp vốn bằng: tiền; cơ sở vật chất; năng lực, chất lượng, uy tín của đơn vị) với các nhà đầu tư để đầu tư xây dựng, thành lập mới cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoạt động theo mô hình doanh nghiệp”.

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị: Xác định đột phá trong phát triển giáo dục và đào tạo, đặc biệt là cơ chế tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học có khối ngành sức khỏe. Tại Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị: Đưa ra các giải pháp tăng cường bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân, trong đó nhấn mạnh việc đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp y tế công lập theo hướng tự chủ, công khai và minh bạch.

Sự cộng hưởng của các chính sách này đã tạo ra một "hệ sinh thái" thuận lợi để nhiều Bệnh viện trực thuộc các trường đại học ra đời phát huy hiệu quả tính tự chủ, độc lập và mỗi năm tiết kiệm được hàng ngàn tỉ đồng cho Ngân sách Nhà nước, phát huy tối đa tính độc lập, tự chịu trách nhiệm về cả bộ máy và tài chính.

Theo ý kiến của các chuyên gia, y tế là một ngành nghề đặc thù, thậm chí là chuyên biệt mang ý nghĩa cứu người, nên không thể lấy doanh thu trước mắt để thúc đẩy phát triển bệnh viện. Vì thế, việc huy động các nguồn lực xã hội xây dựng Bệnh viện hoạt động theo mô hình tự chủ là việc làm hết sức cần thiết, cấp bách để nâng cao hiệu quả phục vụ người dân bằng dịch vụ y tế chất lượng cao, bền vững. Cùng đó, sẽ góp phần giảm chi tiêu ngân sách, ngăn ngừa tiêu cực như những vụ việc đáng tiếc vừa qua.

Cũng theo ý kiến chuyên gia, chỉ khi đơn vị tự chủ “đổ mồ hôi, sôi nước mắt” làm ra kinh tế, có sự giám sát từ nhiều phía, thì hoạt động chi tiêu, đầu tư mới hợp lý, đảm bảo theo đúng quy định.

Ông Bùi Sỹ Lợi – Nguyên Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội cho biết: “Bệnh viện tự chủ là xu hướng đã được Đảng, Nhà nước chỉ đạo và thực hiện bằng Nghị quyết. Đây là chủ trương đúng đắn, phù hợp với xu hướng thế giới. Mục tiêu của chủ trương này là giảm gánh nặng ngân sách, nâng cao chất lượng công tác khám, chữa bệnh”.

Bệnh viện tự chủ trực thuộc trường đại học phát huy thế mạnh

Một ví dụ điển hình trong hoạt động mô hình tự chủ, đó là Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM. Trực thuộc Trường Đại học Y Dược TP. HCM, cơ sở y khoa hàng đầu cả nước, Bệnh viện này thành lập từ năm 1994, hiện là một trong những đơn vị y tế dẫn đầu khu vực phía Nam về năng lực chuyên môn, chất lượng điều trị và quy mô phục vụ cộng động, với hơn 2 triệu lượt khám ngoại trú mỗi năm. Hay như Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, ngay từ khi được thành lập cũng đã định hướng phát triển theo mô hình tự chủ tài chính, là bệnh viện hạng I trực thuộc Trường Đại học Y Hà Nội. Bệnh viện hiện đã tự chịu trách nhiệm về chi thường xuyên, kết hợp chặt chẽ giữa đào tạo, nghiên cứu khoa học và khám chữa bệnh với đội ngũ chuyên gia là giảng viên đầu ngành. Nhờ đó, hiện mỗi năm Bệnh viện này đã đem lại doanh thu cả ngàn tỷ đồng, giảm gánh nặng về lĩnh vực y tế cho Ngân sách Nhà nước.

Cũng theo ông Bùi Sỹ Lợi: “Hiện ở Việt Nam có nhiều Bệnh viện khá thành công với mô hình tự chủ, như Đại học Y dược TP. HCM, Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Đại học Quốc gia Hà Nội… Việc phát triển mô hình Bệnh viện tự chủ sẽ tạo ra sự cạnh tranh về chất lượng dịch vụ giữa bệnh viện công và bệnh viện tư. Điều này, rõ ràng là có lợi cho người bệnh, khi được hưởng những dịch vụ tối ưu, chất lượng cao nhất”.

Thực hiện theo đúng chủ trương của Đảng và Nhà nước, ngay từ khi được được thành lập năm 2011, Bệnh viện Đại học Quốc gia Hà Nội thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội cũng đã triển khai mô hình Bệnh viện tự chủ, tức không phụ thuộc vào Ngân sách Nhà nước. Để triển khai được mô hình này, Bệnh viện đã luôn nhận được sự quan tâm và giúp đỡ có hiệu quả của lãnh đạo Đại học Quốc gia Hà Nội và các đơn vị thành viên. Sau khoảng 15 năm hoạt động, đến thời điểm này, Bệnh viện đã phát triển với quy mô tiệm cận 100 giường, cùng đó đảm bảo duy trì công ăn, việc làm cho hơn 250 cán bộ, nhân viên y tế.

Với mô hình tự chủ hoàn toàn, ngoài khám và chữa bệnh cho hàng trăm nghìn lượt bệnh nhân, năm 2025, Bệnh viện Đại học Quốc gia Hà Nội còn tổ chức cho 18.405 lượt khám, tư vấn miễn phí cho người học thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội trong chương trình “Khỏe từ máu, vững bước học đường”. Các chỉ tiêu được giao về đào tạo thực hành cho sinh viên theo yêu cầu của các đơn vị đạt 100%; mức độ hài lòng của người bệnh và khách hàng đạt trên 95%.

Mô hình bệnh viện tự chủ trực thuộc trường đại học không chỉ dừng lại ở việc thay đổi nguồn kinh phí hoạt động mà là sự chuyển đổi về tư duy: Lấy chất lượng phục vụ và sự hài lòng của người dân làm thước đo giá trị. Việc kiên trì thực hiện các Nghị quyết số 71 và 72 của Bộ Chính trị sẽ là nền tảng để hệ thống y tế - giáo dục Việt Nam phát triển bền vững, minh bạch và hiệu quả hơn trong tương lai./.