Tình trạng úng ngập đô thị đang trở thành thách thức ngày càng cấp bách, đặc biệt tại Hà Nội. Trận mưa lớn năm vừa qua vẫn còn nguyên ám ảnh: chỉ sau vài giờ, Thủ đô như chìm trong “biển nước”. Giao thông tê liệt, sinh hoạt đảo lộn, thiệt hại kinh tế không nhỏ – tất cả cho thấy sức chịu tải của hạ tầng đô thị đang bị thử thách nghiêm trọng.

Trong bối cảnh đó, công tác phòng, chống ngập được đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu, với quyết tâm đủ mạnh để xử lý tận gốc vấn đề. Đây cũng là trăn trở thường trực của bộ máy quản lý thành phố, đòi hỏi những giải pháp quyết liệt, căn cơ và kịp thời nhằm tạo chuyển biến thực chất.

Sở Xây dựng Hà Nội đã tham mưu và được lãnh đạo thành phố chấp thuận cơ chế rút gọn thủ tục, cho phép đẩy nhanh tiến độ triển khai mười dự án cùng hai bể ngầm theo lệnh khẩn cấp, với quyết tâm: “làm nhanh, làm ngay, làm tổng thể”, phấn đấu xử lý cơ bản 250 điểm úng ngập kéo dài nhiều năm trước mùa mưa 2026.

Theo chỉ đạo của thành phố, các dự án phải hoàn thành trước ngày 30/4/2026 thay vì 30/6 như kế hoạch ban đầu – đồng nghĩa với việc toàn bộ công trình phải “về đích” chỉ trong bốn tháng, tạo áp lực rất lớn về tổ chức và thi công.

Một chiến dịch “80 ngày đêm” được phát động trên toàn công trường với tinh thần xuyên suốt: Không bàn lùi, chỉ bàn cách làm và làm phải hiệu quả.

Nhận nhiệm vụ từ lãnh đạo Sở Xây dựng, Ban Quản lý Dự án Đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và Nông nghiệp đã lập tức triển khai đồng loạt 7/10 dự án chống ngập, tập trung mở rộng các tuyến sông, kênh và xây mới hồ điều hòa nhằm tăng năng lực trữ và điều tiết nước, xử lý những “điểm nghẽn” cấp bách nhất của hệ thống thoát nước đô thị.

“Với tiến độ gấp như thế này thì đây thực sự quả là khó khăn đối với chúng tôi, nhưng Ban cùng với các đơn vị sẽ vượt nắng thắng mưa theo đúng chỉ đạo của lãnh đạo Hà Nội: Làm là phải được để hoàn thành các dự án trước mùa mưa bão năm nay”, ông Trương Quốc Bảo – Trưởng Ban quản lý dự án hệ thống nước thải Yên Xá, Ban Quản lý Dự án Đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và Nông nghiệp cho biết.

Ông Trương Quốc Bảo – Trưởng Ban quản lý dự án hệ thống nước thải Yên Xá, Ban Quản lý Dự án Đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và Nông nghiệp.

“Mắt xích” quan trọng của dự án là hồ điều hòa Phú Đô và hồ điều hòa Yên Nghĩa 2. Với quy mô gần 37 ha, trong đó diện tích mặt nước khoảng 32 ha, việc thi công hồ điều hòa Phú Đô bao gồm các hạng mục đào lòng hồ, kè hồ và hoàn thiện cảnh quan. Để kịp tiến độ 30/4, mỗi ngày nhà thầu phải huy động khoảng 200 lượt xe vận chuyển, xử lý trung bình 25.000m³ đất đào. Công trường duy trì thi công xuyên Tết Nguyên đán, tiến độ được lập chi tiết theo phương án “giật ngược” từ mốc hoàn thành, kiểm soát từng ngày, từng hạng mục.

Dự án thi công hồ điều hòa Phú Đô. (Tác giả: Bá Thành/VNA Media)

Ông Nguyễn Chương Dương – Phụ trách quản lý Dự án Hồ điều hòa Phú Đô cho hay để hoàn thành khối lượng rất lớn như vậy, đơn vị xác định đồng hành kịp thời tháo gỡ khó khăn nhằm đảm bảo tiến độ trong thời gian ngắn.

Khối lượng công việc đồ sộ trong khi thời gian thi công chỉ vỏn vẹn 4 tháng đã tạo nên một thử thách chưa từng có, không chỉ với nhà thầu mà còn với từng người công nhân trên công trường.

Với hơn 20 năm trong nghề, anh Giao – chỉ huy trưởng dự án – thẳng thắn chia sẻ rằng chưa bao giờ anh trải qua một công trình chịu áp lực lớn đến vậy. Nhiều công nhân cũng chung tâm trạng ấy. Họ hiểu rằng mình không có nhiều lựa chọn, ngoài việc dốc toàn lực, làm việc với cường độ cao nhất.

"Thời gian ngắn, khối lượng thi công khổng lồ, mọi hạng mục đều phải chạy đua từng ngày, từng giờ." - Anh Giao – chỉ huy trưởng dự án chia sẻ.

Câu hỏi “liệu có kịp không, và làm thế nào để hoàn thành?” luôn thường trực trong mỗi ca làm. Nhưng chính sức ép ấy lại trở thành động lực, thôi thúc tất cả siết chặt kỷ luật, tăng cường phối hợp và nâng cao tinh thần trách nhiệm. Bởi phía sau tiến độ là mục tiêu rất cụ thể: Khi dự án hoàn thành, hệ thống sẽ bổ sung thêm khoảng 930.000m³ dung tích trữ nước, góp phần xử lý 8 điểm úng ngập tại phường Từ Liêm, khu vực Mỹ Đình, Tân Mỹ và nghĩa trang Mai Dịch – những nơi nhiều năm qua thường xuyên “oằn mình” mỗi mùa mưa.

Trong khi đó, dự án Hồ điều hòa Yên Nghĩa 2 tại xã An Khánh cũng được triển khai song song như một “mắt xích” phía Tây trong toàn bộ hệ thống. Hồ được kết nối với kênh chính của Trạm bơm Đông La, dẫn nước ra kênh La Khê và sông Đáy qua Trạm bơm Yên Nghĩa. Khi hoàn thành, công trình sẽ góp phần xử lý 5 điểm ngập úng, giảm áp lực cho những khu vực lâu nay cứ mưa lớn là thấp thỏm lo ngại.

Dự án thi công hồ điều hòa Yên Nghĩa. (Tác giả: Bá Thành/VNAMedia)

Được khởi công từ cuối tháng 1/2026, nhà thầu là Tổng công ty xây dựng Lũng Lô tổ chức “3 ca, 4 kíp”, máy móc hoạt động gần như xuyên ngày đêm và xuyên lễ, Tết. Các mũi thi công đồng loạt triển khai kè bao quanh hồ, đào lòng hồ, lắp đặt cống đấu nối, xây dựng cửa xả kết hợp đường dạo và hệ thống chiếu sáng.

Giữa áp lực tiến độ gấp rút, tinh thần làm việc vẫn được giữ ở mức cao nhất. Từng hạng mục được bám sát, từng ngày trôi qua đều được tính bằng khối lượng hoàn thành. Mục tiêu hoàn thành trước 30/4 không chỉ là một mốc thời gian, mà là cam kết của cả tập thể – để công trình sớm phát huy hiệu quả, góp phần giúp khu vực phía Tây Thủ đô vững vàng hơn trước mỗi mùa mưa.

“Chúng tôi đang tập trung làm không ngừng nghỉ, quán triệt tư tưởng anh em phải hoàn thành dự án. Anh em công nhân hầu như đều ăn ngủ ở công trường để hoàn thành dự án theo đúng chỉ đạo,” ông Hoàng Trung Thông – Chỉ huy trưởng, nhà thầu Tổng công ty xây dựng Lũng Lô, Bộ Quốc phòng chia sẻ.

Ở khu vực trung tâm và phía Nam, dự án cải tạo tuyến hạ lưu sông Kim Ngưu kết nối về Trạm bơm Yên Sở được xác định là một mắt xích then chốt trong việc gia tăng năng lực tiêu thoát nước cho toàn bộ lưu vực. Việc xây dựng kè bê tông dự ứng lực hai bờ, nạo vét mở rộng lòng sông và thi công tuyến cống đấu nối về hồ Linh Đàm mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Chỉ trong hơn 3 tháng, hàng loạt dự án chống ngập trọng điểm của Hà Nội đã được thúc đẩy với tốc độ “vượt thời gian” để đưa dự án sớm về đích theo chỉ đạo của lãnh đạo TP Hà Nội.

Khác với nhiều dự án hạ tầng vốn thường gặp điểm nghẽn về tiến độ, các công trình lần này được tháo gỡ đồng thời từ nhiều phía. Dưới sự chỉ đạo sát sao của Bí thư thành ủy, UBND TP Hà Nội, Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp đã chủ động điều phối, rút gọn quy trình, phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương xử lý nhanh các vướng mắc về mặt bằng, kỹ thuật, tổ chức thi công. Từng “nút thắt” được nhận diện và giải quyết ngay tại công trường, thay vì chờ đợi theo quy trình hành chính thông thường. Kết quả bước đầu đã hiện hữu rõ nét. Nhiều hạng mục đã cơ bản hoàn thành phần tích nước, khơi thông dòng chảy – yếu tố cốt lõi trong bài toán chống ngập đô thị.

Dự án thi công kênh Thụy Phương. (Tác giả: Bá Thành/VNA Media)

Dự án thi công hồ Đồng Bồng. (Tác giả: Bá Thành/VNA Media)

"Các công trình ngầm vướng rất nhiều, khối lượng đất vận chuyển rất lớn, 4 triệu m3 trong khi đó mỗi ngày vận chuyển khoảng 30.000 m3 với 1.500 xe vận chuyển. Đây là thách thức lớn. Ban quản lý dự án phải đặt mục tiêu dự án lệnh khẩn cấp phải thực hiện khẩn cấp vì vậy phát động chiến dịch 80 ngày đêm để hoàn thành dự án," Ông Trần Văn Tiến – Phó giám đốc Ban quản lý Dự án Đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp thành phố Hà Nội cho hay.

Khi những hồ điều hòa dần tích nước, những dòng kênh được khơi thông, đó không chỉ là sự thay đổi của dòng chảy, mà còn là dấu hiệu rõ ràng của một cách làm mới – quyết liệt hơn, thực chất hơn. Mỗi công trình hoàn thành hôm nay vì thế không chỉ mang ý nghĩa giải quyết được 60% tình trạng ngập úng toàn thành phố, mà còn là một bước tiến cụ thể, góp phần giải quyết tình trạng “biết rồi khổ lắm nói mãi” mỗi mùa mưa của Thủ đô.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, các công trình chống ngập khẩn cấp có thể giúp Hà Nội giảm áp lực úng ngập trước mắt, nhưng chưa thể xử lý triệt để bài toán ngập đô thị nếu thiếu quy hoạch dài hạn và sự đồng bộ giữa hạ tầng thoát nước với phát triển đô thị.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm đề xuất hướng tiếp cận chiến lược hơn: "Nghiên cứu xây dựng hệ thống 'Bể ngầm khổng lồ' chứa nước mưa kết hợp giao thông để giải quyết triệt để ngập úng khu vực đô thị. Bổ sung thêm các hồ điều hòa trữ nước, thoát nước, chống úng ngập tại những khu vực có cốt nền thấp, thường xuyên ngập úng; kết hợp phát triển trồng rừng, đào hồ lớn tích nước dự trữ thoát nước".

Để thực hiện được mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng cần giải quyết căn cơ và triệt để thông qua những giải pháp, cách tiếp cận toàn diện.

Trước hết, quy hoạch thoát nước phải gắn chặt với quy hoạch giao thông, cũng như quy hoạch xây dựng và sử dụng đất, tôn trọng lưu vực tự nhiên. Hà Nội trước đây thường có tình trạng “quy hoạch đô thị, giao thông đi trước, hạ tầng thoát nước theo sau”. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy cách làm này bộc lộ rất nhiều hạn chế, trực tiếp gây ảnh hưởng đến năng lực hệ thống thoát nước của thành phố. Chính vì vậy, tôi cho rằng ba quy hoạch này phải được xây dựng thống nhất, triển khai đồng bộ và đồng thời.

Mặt khác, cần xác định rằng nhiệm vụ giải quyết úng ngập là nhiệm vụ của toàn xã hội, chứ không phải là nỗi lo của riêng chính quyền thành phố. Điều quan trọng nhất là huy động được nguồn lực xã hội. Để hoàn thiện hệ thống thoát nước, chống ngập úng đồng bộ, nguồn lực từ ngân sách địa phương là rất hạn chế, do đó sự góp sức từ phía tư nhân là điều vô cùng cần thiết.

Trên thực tế, các dự án bất động sản, thay đổi mục đích sử dụng đất từ nông nghiệp sang đô thị làm giảm đáng kể diện tích thấm nước. Các doanh nghiệp được hưởng lợi từ đó cần có trách nhiệm bù đắp thông qua việc đầu tư hạ tầng thoát nước hoặc đóng góp mức phí tương ứng để giải quyết tình trạng úng ngập cho các khu vực lân cận chịu ảnh hưởng.

Cơ chế này không chỉ giúp thành phố huy động hiệu quả nguồn lực tư nhân, yêu cầu nhà đầu tư xây dựng hệ thống thoát nước nội khu đồng bộ với hạ tầng thành phố, mà còn giúp đảm bảo công bằng xã hội giữa các cộng đồng dân cư.

Điều người dân kỳ vọng không chỉ là những con phố bớt ngập sau mưa, mà là niềm tin rằng thành phố đang đi đúng hướng trong hành trình giải bài toán ngập úng kéo dài suốt nhiều năm qua. Bên cạnh các giải pháp cấp bách trước mắt, thì việc đưa ra một lời giải mang tính căn cơ, lâu dài cho bài toán chống ngập phù hợp với sự phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới là một bước tiến cụ thể, góp phần đưa Hà Nội đến gần hơn với một đô thị an toàn, chủ động trước thiên tai và vận hành bền vững.