Những ngày này, đi dạo qua các tuyến phố quanh Hồ Gươm, chúng ta có thể dễ dàng cảm nhận một Hà Nội khác hơn trước. Vỉa hè đã trở nên thông thoáng hơn. Người đi bộ không còn phải len lỏi giữa những hàng quán bày tràn ra lối đi, không còn cảnh né tránh xe máy dựng lộn xộn hay bàn ghế xếp kín như hình ảnh từng diễn ra những năm trước đây.

Sau hơn 5 tháng Hà Nội đồng loạt ra quân xử lý vi phạm trật tự đô thị, diện mạo những tuyến phố trung tâm đang dần thay đổi theo hướng ngăn nắp, văn minh hơn. Những khoảng trống vốn bị lấn chiếm nay được trả lại cho người đi bộ, mở ra cảm giác nhẹ nhõm và an toàn hơn giữa một đô thị đông đúc.

Đó không đơn thuần là câu chuyện quản lý vỉa hè. Đằng sau sự thay đổi ấy là câu chuyện về nhận thức đô thị, về sự thích nghi của người dân, về văn hóa phố phường Hà Nội trong hành trình đi tìm sự cân bằng giữa mưu sinh và trật tự, giữa nét riêng đời thường và hình ảnh một thành phố hiện đại, đáng sống hơn.

Ảnh: Đỗ Bá Thành/ VNA Media

Nếu trước đây, khu vực quanh Hồ Gươm thường xuyên đông đúc bởi hàng rong, quán nước, xe cộ dựng kín vỉa hè thì nay khung cảnh đã khác. Những lối đi rộng mở giúp người dân và du khách có thể thong thả dạo bộ dưới những hàng cây xanh hay đơn giản chỉ là tận hưởng nhịp sống chậm rãi giữa lòng Thủ đô.

Giữa dòng người ấy, trên tuyến phố hàng Trống, anh Vilavanh Lodsouvanh, một nhà báo của hãng Thông tấn xã Lào (KPL) sang Việt Nam học tập từ tháng 9/2025. Với anh, Hà Nội được cảm nhận bằng những điều rất đỗi bình dị: những chuyến xe bus mỗi sáng, những bước chạy bộ cuối ngày và những thay đổi nhỏ trên các vỉa hè thành phố.

Anh kể rằng, những ngày đầu đến Hà Nội, điều khiến anh nhớ nhất không phải các tòa nhà cao tầng hay sự náo nhiệt của phố xá, mà là nhịp sống đời thường hiện lên qua khung cửa kính xe bus. Mỗi sáng lên xe tới trường, anh lặng lẽ nhìn thành phố thức giấc: những cụ già tập thể dục, những cô cậu học sinh vội vã đến lớp, những người lao động bắt đầu một ngày mưu sinh.

Và cũng chính việc di chuyển bằng xe bus tới trường giúp anh Vilavanh Lodsouvanh cảm nhận hơi thở thật của thành phố, anh chia sẻ, vào mỗi buổi chiều, sau giờ học, anh lại trở về nhà trọ trên phố Ngô Văn Sở, sau đó anh sẽ chạy bộ tới công viên Thống Nhất, hoặc hồ Hoàn Kiếm để thể dục.

“Trước đây có nhiều đoạn tôi phải chạy xuống lòng đường vì vỉa hè bị lấn chiếm. Xe cộ đi sát bên khiến lúc nào cũng thấy lo. Nhưng bây giờ nhiều tuyến phố đã rộng rãi, sạch sẽ hơn rất nhiều”, anh Vilavanh Lodsouvanh nói.

Điều khiến anh xúc động không chỉ là sự thay đổi về không gian, mà còn là cảm giác được tôn trọng với tư cách một người đi bộ. Với một người sống xa quê hương, những điều nhỏ bé ấy lại trở thành ký ức đẹp về Việt Nam — gần gũi, thân thiện và đầy tình người.

Vỉa hè từ lâu đã là một phần rất riêng của Hà Nội. Người ta yêu Hà Nội không chỉ bởi hồ nước, hàng cây hay những con phố cổ, mà còn bởi cảm giác ngồi trên chiếc ghế nhựa nhỏ bên vỉa hè, nhâm nhi ly cà phê nóng, ăn bát phở sáng hay lặng lẽ ngắm dòng người qua lại.

“Văn hóa vỉa hè” từng tạo nên linh hồn của phố thị. Nhưng cũng chính từ đó, câu chuyện lấn chiếm không gian công cộng kéo dài nhiều năm, khiến việc đi bộ trở nên khó khăn và tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn.

Bởi vậy, khi thành phố siết chặt quản lý trật tự vỉa hè, nhiều hộ kinh doanh ban đầu không tránh khỏi tâm trạng lo lắng.

Một quán nước nhỏ với vài bộ bàn ghế, một xe trái cây ven đường hay gánh hàng rong đôi khi là nguồn thu nhập chính nuôi sống cả gia đình. Việc phải thu gọn hàng quán khiến nhiều người sợ mất khách, sợ doanh thu giảm sút.

Anh Trần Gia Hưng, chủ một quán cà phê trên phố Lê Thánh Tông, chia sẻ trước đây quán của anh chủ yếu kê khoảng 5 bộ bàn ghế ngoài vỉa hè để phục vụ khách. Từ khi siết chặt quản lý, toàn bộ bàn ghế phải đưa vào bên trong.

“Lượng khách có giảm vì số bàn ít hơn, nhưng khách quen vẫn đến nhiều nên cũng không ảnh hưởng quá lớn”, anh nói.

Chị Nguyễn Thị Minh Phương, một chủ hộ kinh doanh khác trên phố Lê Thánh Tông, cho biết quán của chị đã chủ động bố trí thêm không gian phía trong và phía sau để phục vụ khách.

“Tất nhiêu cũng mất một lượng khách thích ngồi vỉa hè nhưng nếu thay đổi thuận tiện cho việc sinh hoạt hàng ngày, giao thông và di chuyển thì em nghĩ điều này quan trọng hơn.”, chị Phương chia sẻ.

Thực tế cho thấy, nhiều hộ kinh doanh đang dần thay đổi để thích nghi với trật tự đô thị mới. Không ít quán chuyển sang mô hình bán online, bán mang về hoặc đầu tư cải tạo không gian bên trong để giữ chân khách hàng.

Bà Hoàng Thị Hiếu, hộ kinh doanh trên phố Nhà Chung, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội cho biết, bà cũng đi nhiều nơi để quan sát và thấy rằng sau một thời gian triển khai, ý thức của người dân đã có chuyển biến rõ rệt. Đường phố sạch sẽ hơn, vỉa hè thông thoáng hơn dành cho người đi bộ.

“Xe cộ được sắp xếp gọn gàng, các hộ kinh doanh cũng chấp hành tốt hơn, kinh doanh trong phạm vi của gia đình mình. Tôi nghĩ đó cũng là sự thay đổi trong nhận thức của người dân Hà Nội.” bà Hiếu cho hay.

Những chia sẻ ấy cho thấy phần lớn người dân đều hiểu rằng việc lập lại trật tự đô thị là cần thiết. Điều họ mong muốn không phải là quay lại tình trạng lấn chiếm tràn lan như trước, mà là một cơ chế linh hoạt, hài hòa giữa yêu cầu quản lý đô thị với đặc thù văn hóa, du lịch và sinh kế của người dân phố cổ.

Không chỉ người bán, chính người dân cũng đang học cách thích nghi với một diện mạo đô thị mới.

Nhiều người từng có thói quen ngồi cà phê vỉa hè, ăn uống ngoài trời hay tụ tập trên những khoảng không gian công cộng giờ đây cũng dần thay đổi suy nghĩ.

Bạn Tú Anh, một người dân Hà Nội, cho rằng việc siết chặt trật tự vỉa hè năm nay được thực hiện quyết liệt hơn trước.

“Ban đầu có thể chưa quen vì nhìn đường phố hơi trống, nhưng em nghĩ điều đó lại tạo ra không gian thoáng đãng hơn. Đường phố sạch sẽ hơn, mọi người cũng ý thức hơn”, Tú Anh nói.

Tú Anh, một người dân Hà Nội

Chị Nguyễn Thị Tuyết ở Gia Lâm cũng cho rằng việc thay đổi thói quen là cần thiết.

“Dần rồi mọi người cũng sẽ quen thôi. Vỉa hè thông thoáng thì an toàn cho người đi bộ hơn. Nhiều khi mình đi bộ mà bàn ghế quán cà phê kê sát ra ngoài, đi lại rất nguy hiểm”, chị chia sẻ.

Anh Cao Văn Sỹ thì tiếc cảm giác “ngồi chill” ngoài vỉa hè quen thuộc, nhưng vẫn ủng hộ sự thay đổi.

“Nếu một điều gì đó tốt hơn cho cộng đồng thì mình nghĩ đáng để thay đổi”, anh nói.

Trong khi đó, anh Nguyễn Thành Đạt ở Hà Đông cho rằng, việc không còn ngồi vỉa hè cũng mở ra thêm những trải nghiệm mới.

“Bọn em có thể tìm đến những không gian khác, mô hình mới lạ hơn trong nhà. Đó cũng là một trải nghiệm thú vị.”

Có thể thấy, sự thay đổi của vỉa hè không chỉ là chuyện quản lý đô thị, mà còn là sự chuyển dịch trong lối sống và văn hóa đô thị của người Hà Nội. Đó không chỉ là sự thay đổi về cảnh quan đô thị, mà còn là sự thay đổi trong ý thức cộng đồng - nền tảng quan trọng để xây dựng hình ảnh Thủ đô hiện đại nhưng vẫn giữ được nét riêng của phố phường Hà Nội.

Theo lực lượng chức năng, để có được những chuyển biến hiện nay là cả một quá trình đồng bộ từ tuyên truyền, nhắc nhở cho tới xử lý vi phạm.

Ảnh: TTXVN

Trung tá Nguyễn Mạnh Thuyên, Tổ trưởng Tổ Cảnh sát trật tự Công an phường Hoàn Kiếm, cho biết lực lượng chức năng đã triển khai nhiều biện pháp nhằm từng bước thay đổi nhận thức và ý thức chấp hành của các hộ kinh doanh.

“Người dân cần xác định việc thực hiện các kế hoạch của UBND thành phố là vì mục tiêu chung xây dựng đô thị văn minh. Tuy nhiên, để thay đổi thói quen, ý thức của các hộ kinh doanh là cả một quá trình lâu dài và không dễ dàng”, Trung tá Thuyên nói.

Trung tá Nguyễn Mạnh Thuyên, Tổ trưởng Tổ Cảnh sát trật tự Công an phường Hoàn Kiếm – Hà Nội

Ngoài việc xử lý trực tiếp, Hà Nội cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như phạt nguội qua camera AI nhằm nâng cao hiệu quả quản lý trật tự đô thị.

Trung tá Nguyễn Thành Lâm, Trưởng phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội Công an TP Hà Nội, cho biết sau thời gian triển khai đồng bộ các giải pháp, tình hình trật tự đô thị đã cải thiện đáng kể.

“Ý thức chấp hành của người dân và các cơ sở kinh doanh cũng có thay đổi rất lớn, nhất là sự hợp tác của các hộ kinh doanh đối với lực lượng chức năng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ cũng đã được thay đổi rất nhiều”, Trung tá Lâm cho biết.

TTrung tá Nguyễn Thành Lâm, Trưởng phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội Công an TP Hà Nội

Những thay đổi ấy cho thấy việc lập lại trật tự vỉa hè sẽ không thể thành công nếu chỉ dựa vào các đợt ra quân ngắn hạn. Điều quan trọng hơn là tạo được sự đồng thuận trong cộng đồng, để mỗi người dân tự ý thức rằng vỉa hè là không gian chung cần được gìn giữ.

Nhiều hộ kinh doanh nhỏ mong muốn thành phố sớm có cơ chế rõ ràng hơn về việc sử dụng vỉa hè, đặc biệt tại các khu vực du lịch và phố cổ — nơi “văn hóa vỉa hè” đã trở thành một phần trải nghiệm của du khách.

Tại phố cổ Hà Nội, nhiều người cũng cho rằng cần có những quy định mang tính đặc thù cho các khu vực du lịch, miễn sao việc sử dụng vỉa hè vẫn bảo đảm lối đi cho người dân và sự ngăn nắp của đô thị.

Đồng tình với chủ trương của Nhà nước trong việc lập lại trật tự đô thị, trả lại vỉa hè cho người đi bộ, bà Hoàng Thị Hiếu cho rằng đây là việc cần thiết để đường phố thông thoáng, sạch đẹp và an toàn hơn cho người dân. Tuy nhiên, bà cũng bày tỏ thêm đối với những khu vực có tính chất đặc thù như phố cổ, nơi tập trung đông khách du lịch trong và ngoài nước, thành phố có thể nghiên cứu cơ chế cho thuê hoặc sử dụng một phần vỉa hè hợp lý để phục vụ kinh doanh gắn với du lịch. Việc này vừa bảo đảm vệ sinh, mỹ quan đô thị, duy trì lối đi thông thoáng cho người dân và du khách, vừa tạo điều kiện để các hộ kinh doanh ổn định sinh kế và góp phần giữ gìn nét đặc trưng của văn hóa phố cổ Hà Nội.

Có những thay đổi nhìn qua tưởng nhỏ bé: vài mét vỉa hè được trả lại, vài bộ bàn ghế được thu gọn, vài chiếc xe máy không còn dựng chắn lối đi. Nhưng chính những điều ấy lại tạo nên cảm giác khác biệt cho cả thành phố.

Khi những “điểm nghẽn” về trật tự đô thị từng bước được tháo gỡ, giao thông trở nên thông suốt hơn, môi trường sống sạch đẹp hơn và chất lượng sống của người dân cũng được nâng lên. Quan trọng hơn, sự thay đổi hôm nay không chỉ nằm ở diện mạo đô thị, mà ở nhận thức của cộng đồng.

Người dân hiểu rằng vỉa hè trước hết là nơi dành cho người đi bộ. Người kinh doanh hiểu rằng sự văn minh cũng chính là yếu tố giúp hoạt động buôn bán bền vững hơn. Và những người nước ngoài như anh Vilavanh Lodsouvanh cảm nhận được một Hà Nội đang nỗ lực thay đổi từng ngày để trở nên thân thiện, hiện đại và đáng sống hơn.

Anh nhìn thấy những cô bán hàng nước dọc vỉa hè trên những tuyến phố ở Hà Nội đã sắp xếp quán gọn gàng. Những bác chủ quán chủ động nhường lối đi cho người đi bộ. Có người còn tiếc nuối khoảng vỉa hè từng gắn bó với kế sinh nhai, nhưng phần lớn đều hiểu rằng một thành phố văn minh cần sự sẻ chia giữa lợi ích cá nhân và lợi ích cộng đồng.

Ảnh: Đỗ Bá Thành/ VNA Media

Trong mắt anh, hình ảnh đẹp nhất không chỉ là những vỉa hè rộng rãi hơn, mà là ý thức đang dần thay đổi của cả người dân lẫn người kinh doanh. Có lẽ chính từ những thay đổi nhỏ như vậy, Hà Nội đang dần xây dựng nên một diện mạo mới — nơi sự văn minh không đến từ những điều lớn lao, mà bắt đầu từ cách mỗi người cư xử với không gian chung.

Chiều muộn bên Hồ Gươm, dòng người vẫn đi bộ dưới những tán cây xanh, những chiếc xe bus vẫn chậm rãi lăn bánh qua phố cổ, còn Hà Nội thì lặng lẽ đổi thay từ những điều bình dị nhất.