Sau 40 năm mở cửa, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Gần 550 tỷ USD vốn FDI đăng ký, hơn 46.000 dự án còn hiệu lực từ hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ đang góp phần tạo việc làm, thúc đẩy xuất khẩu và mở rộng năng lực sản xuất.
Nhưng trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng chuyển sang công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng thể chế, lợi thế về lao động chi phí thấp hay ưu đãi thuế không còn đủ để tạo sức hút dài hạn.
Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài vì thế mở ra một định hướng mới: Từ thu hút vốn đơn thuần sang thu hút công nghệ, tri thức và những dự án có khả năng tạo giá trị gia tăng, lan tỏa và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Nếu trước đây quy mô vốn và số lượng dự án là những thước đo quan trọng trong thu hút FDI, thì Nghị quyết 10 đặt trọng tâm vào chất lượng của dòng vốn.
Các dự án được ưu tiên phải đáp ứng những tiêu chí rõ hơn về công nghệ, đổi mới sáng tạo, môi trường, trách nhiệm xã hội, khả năng đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và liên kết với doanh nghiệp trong nước.
Đặc biệt, Việt Nam hướng tới thu hút các dự án trong những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, công nghệ sinh học, công nghệ năng lượng, logistics hiện đại đồng thời khuyến khích hình thành các trung tâm nghiên cứu và phát triển, trung tâm dữ liệu, trung tâm đổi mới sáng tạo và trung tâm điều hành khu vực của các tập đoàn đa quốc gia.
Đây cũng là điểm thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận FDI: Không chạy theo quy mô vốn bằng mọi giá, mà lựa chọn những nhà đầu tư có cam kết dài hạn và khả năng đóng góp vào năng lực sản xuất của Việt Nam.
Mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam trở thành điểm đến hàng đầu ASEAN về môi trường đầu tư kinh doanh, thu hút dòng vốn nước ngoài chất lượng cao, công nghệ tiên tiến, xanh và bền vững, đồng thời tăng cường liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước.
Một dòng vốn FDI chất lượng cao không dừng lại ở một nhà máy hay một dự án. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng hình thành hệ sinh thái sản xuất, tạo thị trường cho doanh nghiệp trong nước, đào tạo nhân lực và đưa công nghệ mới vào nền kinh tế.
Đây cũng là yêu cầu được đặt ra trong kế hoạch triển khai Nghị quyết 10. Chính phủ yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, phát triển nhân lực chất lượng cao, đầu tư hạ tầng đồng thời tăng cường chuyển giao công nghệ và liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp Việt Nam.
Các địa phương cũng được yêu cầu xây dựng danh mục dự án ưu tiên dựa trên lợi thế và định hướng phát triển, thay vì thu hút đầu tư theo cách dàn trải.
Tại Quảng Ninh, định hướng này đang được thể hiện qua việc ưu tiên các dự án công nghệ cao, chế biến chế tạo, điện tử, thiết bị và tự động hóa, công nghiệp hỗ trợ, logistics, năng lượng xanh, công nghệ môi trường và hạ tầng số.
8 tháng năm 2026, Quảng Ninh thu hút gần 1,13 tỷ USD vốn FDI, chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo với mức tăng trưởng trên 31%. Kết quả này phản ánh rõ nét định hướng thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên công nghệ cao và giá trị gia tăng bền vững của tỉnh.
Nhấn mạnh về chiến lược này, ông Trương Mạnh Hùng - Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý Khu kinh tế Quảng Ninh khẳng định: Quảng Ninh không thu hút đầu tư bằng mọi giá, mà ưu tiên nhà đầu tư có năng lực công nghệ, khả năng tạo giá trị gia tăng cao và đầu tư lâu dài.
Ông Trương Mạnh Hùng- Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Quảng Ninh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý Khu kinh tế Quảng Ninh
Từ góc nhìn doanh nghiệp, một môi trường đầu tư thuận lợi không chỉ được quyết định bởi vị trí hay hạ tầng, mà còn bởi khả năng đồng hành của chính quyền trong suốt quá trình triển khai dự án.
Tại Khu công nghiệp Amata City Hạ Long, 26 dự án với tổng vốn khoảng 3,3 tỷ USD đang tập trung vào các ngành công nghệ cao, thân thiện môi trường và tạo giá trị gia tăng.
Đánh giá về sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương, ông Omika Takeshi – Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đô thị Amata Hạ Long cho biết: Amata luôn nhận được sự hỡ trợ, đồng hành từ chính quyền địa phương, củng cố niềm tin cho donah nghiệp đầu tư dài hạn.
Quy mô dự án là một phần, nhưng khả năng kết nối dự án với nền kinh tế trong nước mới quyết định mức độ lan tỏa của dòng vốn.
Bởi vậy, Nghị quyết 10 đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI; thúc đẩy đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ.
Để những định hướng này đi vào thực tế, cải cách môi trường đầu tư được xác định là một nhiệm vụ then chốt.
Kế hoạch hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết 10 yêu cầu rà soát các quy định còn chồng chéo, điều kiện kinh doanh không cần thiết; đẩy mạnh số hóa quy trình xử lý hồ sơ, kết nối liên thông giữa các cơ quan và tăng cường quản lý đầu tư dựa trên dữ liệu, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.
Nhấn mạnh về yêu cầu chuyển đổi tư duy trong quản lý nhà nước, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ đạo: Cơ quan nhà nước cần chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo và phục vụ: cắt giảm thủ tục hành chính, giúp nhà đầu tư dự báo chính sách để yên tâm cam kết dài hạn.
Cùng với cải cách thủ tục, chính sách thu hút FDI cũng được định hướng gắn chặt hơn với hiệu quả thực hiện cam kết. Những dự án sử dụng công nghệ tiên tiến, thân thiện môi trường, có hoạt động nghiên cứu và phát triển, đào tạo và sử dụng lao động Việt Nam, sử dụng nhà cung cấp trong nước, thúc đẩy chuyển đổi xanh và chuyển đổi số sẽ được ưu tiên.
Ngược lại, việc thực hiện các cam kết về đầu tư, công nghệ, môi trường và sử dụng nguồn lực sẽ được theo dõi chặt chẽ hơn; các ưu đãi có thể được rà soát, thu hồi nếu nhà đầu tư không đáp ứng cam kết.
Một ví dụ cụ thể là Messer, doanh nghiệp hoạt động tại Việt Nam từ năm 1997, vừa công bố đầu tư khoảng 40 triệu USD cho hai dự án tại Thái Nguyên.
Nhà máy Messer – dây chuyền – khí công nghiệp
Tại Yên Bình, Messer xây dựng thêm một nhà máy tách khí với công suất 600 tấn nitơ, oxy và argon mỗi ngày. Tại Sông Công, một nhà máy nitơ lỏng công suất 300 tấn/ngày cũng được triển khai. Dự kiến hoàn thành vào giữa năm 2027
Tổng công suất khí hóa lỏng của Messer tại miền Bắc Việt Nam sẽ được nâng lên khoảng 2.000 tấn/ngày, phục vụ nhu cầu đang tăng nhanh của ngành điện tử và bán dẫn.
Đáng chú ý, đây không phải một khoản đầu tư ngắn hạn. Gần ba thập kỷ hoạt động và tổng vốn đầu tư hơn 600 triệu USD tại Việt Nam cho thấy cách một doanh nghiệp FDI mở rộng sản xuất trên nền tảng thị trường và hệ sinh thái công nghiệp đã hình thành.
Những dự án như vậy cho thấy mục tiêu thu hút FDI thế hệ mới không chỉ nằm ở việc có thêm một dự án hay thêm một khoản vốn, mà hướng tới xây dựng năng lực sản xuất dài hạn và đáp ứng những ngành công nghiệp mới của nền kinh tế.
Từ thu hút vốn đến thu hút công nghệ; từ mở rộng sản xuất đến hình thành chuỗi cung ứng; từ tạo việc làm đến đào tạo nhân lực và nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước – đó là những yêu cầu đang định hình một thế hệ FDI mới.
Nghị quyết 10 vì vậy không chỉ đặt ra mục tiêu thu hút thêm nguồn lực từ bên ngoài, mà quan trọng hơn là biến nguồn lực ấy thành năng lực của chính nền kinh tế Việt Nam.
Khi dòng vốn FDI được lựa chọn trên cơ sở công nghệ, hiệu quả, môi trường và khả năng lan tỏa, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài sẽ có thêm một vai trò mới: Không chỉ là nguồn lực cho tăng trưởng, mà trở thành một mắt xích trong quá trình nâng cao năng lực tự chủ, sức cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng của Việt Nam.
