Điện thoại thông minh, ô tô điện, thiết bị y tế, máy móc công nghiệp, trung tâm dữ liệu hay trí tuệ nhân tạo... phía sau những công nghệ đang làm thay đổi đời sống đều có sự hiện diện của những con chip bán dẫn.
Từ một linh kiện nhỏ bé, bán dẫn đã trở thành nền tảng của tính toán hiện đại và là một trong những công nghệ chiến lược của các nền kinh tế lớn.
Với vai trò là nền tảng của hầu hết công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây, Internet vạn vật (IoT), công nghiệp bán dẫn được coi là hạ tầng cốt lõi của nền kinh tế số.
Khi trí tuệ nhân tạo phát triển với tốc độ chưa từng có, nhu cầu về chip hiệu năng cao tăng lên. Cuộc đua vì thế không chỉ về công nghệ hay vốn đầu tư. Đó còn là cuộc đua tìm kiếm và đào tạo những con người có thể thiết kế, sản xuất, đóng gói, kiểm thử và vận hành cả một hệ sinh thái bán dẫn.
Với Việt Nam, bán dẫn đang được đặt trong một chiến lược dài hạn về phát triển công nghiệp công nghệ cao.
Theo Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành ít nhất 100 doanh nghiệp thiết kế, 1 nhà máy chế tạo chip quy mô nhỏ và 10 nhà máy đóng gói, kiểm thử sản phẩm bán dẫn. Quy mô doanh thu công nghiệp bán dẫn được đặt mục tiêu trên 25 tỷ USD/năm, cùng hơn 50.000 kỹ sư, cử nhân có cơ cấu và số lượng phù hợp với nhu cầu phát triển. Đến giai đoạn 2030 - 2040, mục tiêu được nâng lên hơn 50 tỷ USD doanh thu mỗi năm và trên 100.000 kỹ sư, cử nhân.
Xa hơn, giai đoạn 2040 - 2050, Việt Nam hướng tới quy mô doanh thu trên 100 tỷ USD/năm, hình thành ít nhất 300 doanh nghiệp thiết kế, 3 nhà máy chế tạo chip và 20 nhà máy đóng gói, kiểm thử; từng bước hoàn thiện hệ sinh thái bán dẫn tự chủ và có năng lực dẫn đầu ở một số công đoạn, phân khúc của chuỗi sản xuất.
Để một ngành công nghiệp bán dẫn phát triển, không thể chỉ có những dây chuyền hiện đại. Phía sau mỗi con chip là một chuỗi công đoạn đòi hỏi những nhóm nhân lực khác nhau.
Từ nghiên cứu vật liệu, thiết kế vi mạch, thiết kế hệ thống, chế tạo, vận hành thiết bị, đóng gói, kiểm thử cho tới tự động hóa và quản lý chất lượng - mỗi mắt xích đều cần những con người được đào tạo bài bản.
Bài toán nhân lực vì thế không chỉ nằm ở việc đào tạo thật nhiều người. Quan trọng hơn là đào tạo đúng người, đúng kỹ năng và đúng nhu cầu của từng công đoạn trong chuỗi giá trị.
Đây cũng là tinh thần được đặt ra trong Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 1017/QĐ-TTg.
Trong khi đó, các chuyên gia cảnh báo nguồn cung nhân lực chất lượng cao vẫn là một trong những điểm nghẽn của ngành. Một số đánh giá trước đây cho thấy nhu cầu nhân lực bán dẫn tại Việt Nam có thể lên tới khoảng 10.000 kỹ sư mỗi năm, trong khi nguồn cung đáp ứng chưa tới 20%.
Nếu Việt Nam muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn, bài toán đào tạo phải bắt đầu từ rất sớm. Người học không thể chỉ biết về con chip trên sách giáo khoa hay màn hình máy tính. Họ cần được làm quen với mạch điện, thiết bị, hệ thống điều khiển, tự động hóa, vật liệu, hệ thống nhúng và những bài toán kỹ thuật thực tế. Đây cũng là xu hướng khiến Công nghệ bán dẫn trở thành một ngành học mới tại nhiều cơ sở đào tạo.
Tại Cao đẳng Anh Quốc BTEC FPT, Công nghệ bán dẫn được đưa vào chương trình đào tạo theo định hướng ứng dụng, với thời gian học trong hơn 2 năm, trong đó có các dự án thực tế trong quá trình học.
Một trong những điểm đáng chú ý của chương trình Công nghệ bán dẫn tại BTEC FPT là cấu trúc đào tạo hướng đến cả kiến thức chuyên môn và khả năng thực hành.
BTEC FPT đã giải quyết bài toán này bằng việc tinh gọn tối đa lý thuyết hàn lâm, nhường chỗ cho thời lượng thực hành lên tới 70%.
Đặc biệt, BTEC FPT đã đầu tư xưởng máy thực hành trong các điểm trường dạy bán dẫn tại Việt Nam. Nhờ đó, sinh viên công nghệ bán dẫn sẽ có cơ hội tiếp xúc thực tiễn với ngành, học và trải nghiệm thực tế.
BTEC FPT áp dụng chương trình đào tạo Công nghệ bán dẫn từ Tổ chức giáo dục Pearson của Vương quốc Anh, được công nhận rộng rãi trên toàn cầu. Với mô hình "du học tại chỗ", sinh viên được thụ hưởng chất lượng giáo dục quốc tế ngay tại sân nhà mà không phải xa gia đình. Môi trường học tập năng động, các dự án nhóm liên tục được triển khai giúp sinh viên không chỉ vững tay nghề mà còn rèn luyện các kỹ năng mềm quan trọng, sẵn sàng thích nghi với áp lực của ngành công nghiệp tỷ đô.
Bên cạnh đó, mạng lưới liên kết sâu rộng với hàng trăm doanh nghiệp lớn của BTEC FPT giúp giải tỏa hoàn toàn áp lực "ra trường làm gì" cho phụ huynh và sinh viên. Việc ký kết hợp tác chiến lược đảm bảo sinh viên được tiếp cận các dự án thực tế ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường và được ưu tiên tuyển dụng, mở ra cơ hội dấn thân sớm vào chuỗi giá trị nghìn tỷ USD.
Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng cho phát triển đất nước.
Trong bức tranh đó, bán dẫn được đặt cùng nhóm những công nghệ có ý nghĩa chiến lược, còn nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những điều kiện để biến các mục tiêu công nghệ thành năng lực thực tế.
Với riêng ngành bán dẫn, điều này đặt ra một yêu cầu rõ ràng đối với giáo dục: không chỉ cung cấp kiến thức, mà phải chuẩn bị cho người học khả năng làm việc với công nghệ, vận hành thiết bị, giải quyết vấn đề kỹ thuật và tiếp tục học hỏi khi công nghệ thay đổi./.
Thực hiện: Ngọc Ánh - Hoàng Ánh