Sau 12 ngày làm việc khẩn trương, kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI đã khép lại với một khối lượng công việc đồ sộ, mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc kiện toàn tổ chức bộ máy Nhà nước theo Hiến pháp và thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, tạo nền tảng pháp lý và động lực chính sách cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã phát biểu ngay tại phiên khai mạc kỳ họp, Quốc hội là nơi kết tinh ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân; quyết định những vấn đề lớn của đất nước; chuyển hóa chủ trương của Đảng thành pháp luật, chính sách và sức mạnh tổ chức thực tiễn. Do đó, mỗi đại biểu Quốc hội phải ý thức rõ trách nhiệm không chỉ với cử tri mà còn với vận mệnh quốc gia và tương lai các thế hệ.

Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: Trong bối cảnh thế giới biến đổi nhanh, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, các chuỗi cung ứng, dòng vốn và công nghệ toàn cầu tái cấu trúc, cùng sự phát triển đột phá của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ số, thì quốc gia nào chủ động chiến lược, cải cách thể chế kịp thời, giải phóng được sức sáng tạo, huy động được nguồn lực toàn dân sẽ nắm bắt cơ hội và phát triển. Vì thế, đây không phải là kỳ họp để “khởi động” nhiệm kỳ mới, mà là kỳ họp đặt nền móng cho việc thể chế hóa những mục tiêu lớn mà Đại hội XIV của Đảng đã xác lập.

Đáp ứng lòng mong mỏi đó, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thực sự để lại dấu ấn rõ nét về một nhiệm kỳ bắt đầu bằng tinh thần hành động quyết liệt, không chậm trễ, không khoảng trống với các phiên làm việc khẩn trương, không ngày nghỉ, truyền đi một thông điệp xuyên suốt: Quyết tâm chính trị cao được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Từ công tác nhân sự đến lập pháp, từ thảo luận đến quyết sách, tất cả đều diễn ra với nhịp độ nhanh, tinh thần trách nhiệm cao và sự đồng thuận lớn. Đó chính là nền tảng quan trọng để Quốc hội khóa XVI hiện thực hóa mục tiêu biến thể chế từ “điểm nghẽn” thành “lợi thế cạnh tranh”, đáp ứng kỳ vọng của cử tri và Nhân dân.

Khai mạc sáng 6/4, Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI là kỳ họp đầu tiên của nhiệm kỳ Quốc hội khóa mới, được tiến hành ngay sau cuộc bầu cử nên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công tác kiện toàn tổ chức bộ máy nhà nước nhiệm kỳ tiếp theo.

“Lá phiếu của cử tri không dừng lại ở ngày bầu cử; lá phiếu ấy phải được tiếp nối bằng chất lượng lập pháp, bằng hiệu lực giám sát, bằng những quyết sách đúng đắn, kịp thời, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Chính vì vậy, trách nhiệm của Quốc hội khóa XVI và của từng vị đại biểu trúng cử là rất lớn: phải nhanh chóng cụ thể hóa niềm tin của cử tri thành hành động, thành sản phẩm lập pháp, thành hiệu quả giám sát và thành những quyết sách thiết thực phục vụ nhân dân, phục vụ phát triển đất nước,” Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu.

Với 500 đại biểu đã được xác nhận đủ tư cách ĐBQH, Quốc hội bước vào nhiệm kỳ khóa XVI với cơ cấu hợp lý hơn, đại diện cho tiếng nói của các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là chất lượng đại biểu được nâng lên và tỷ lệ ĐBQH hoạt động chuyên trách lên tới 40%... Đây là tiền đề quan trọng để Quốc hội nâng cao chất lượng lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.

Để chuẩn bị cho kỳ họp lần này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã dành nhiều thời gian cho ý kiến về các nội dung kỳ họp. Văn phòng Quốc hội tăng cường công tác chỉ đạo, chủ động phối hợp với các cơ quan hữu quan, tích cực triển khai, rà soát, hoàn thiện để nâng cao hơn nữa chất lượng phục vụ kỳ họp.

Một trong những nội dung vô cùng quan trọng nhận được sự quan tâm của cử tri và Nhân dân cả nước tại Kỳ họp thứ Nhất là công tác nhân sự. Ngay từ trước khi bắt đầu kỳ họp, quy trình chuẩn bị công tác nhân sự đã được tiến hành chặt chẽ, bài bản, đúng quy trình, đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng và đúng pháp luật.

Với tầm vóc quan trọng của Kỳ họp đầu nhiệm kỳ, đặc biệt hơn là đặt trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với nhiều kỳ vọng mới, trong 2,5 ngày làm việc đầu tiên của Kỳ họp, Quốc hội đã hoàn thành công tác nhân sự, kiện toàn tổ chức bộ máy Nhà nước.

Cụ thể, trong ngày làm việc đầu tiên, Quốc hội đã biểu quyết bầu Chủ tịch Quốc hội khóa XV Trần Thanh Mẫn tiếp tục giữ chức Chủ tịch Quốc hội khóa XVI với tỷ lệ 100% ĐBQH có mặt tán thành.

Quốc hội khóa XVI đã hoàn thiện 39 chức danh lãnh đạo cấp cao của Nhà nước ở Trung ương, đây là nội dung trọng tâm để hoàn thiện bộ máy lãnh đạo cho giai đoạn mới.

Việc Quốc hội phê chuẩn và kiện toàn bộ máy Nhà nước đã nhận được sự đồng thuận, nhất trí cao của các ĐBQH và cử tri cả nước. Theo Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Huế Nguyễn Thị Sửu, các nhân sự được Quốc hội bầu, phê chuẩn là những người có đủ năng lực, trí tuệ, trách nhiệm cao để gánh vác trọng trách với đất nước, với nhân dân. Cử tri và nhân dân kỳ vọng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, của nhà nước, các đồng chí lãnh đạo vừa được bầu, phê chuẩn sẽ thực hiện tốt chủ trương, định hướng trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng thành hành động cụ thể, phù hợp để đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững.

“Danh sách trúng cử là nền tảng, là cơ sở để Quốc hội thông qua, bầu những lãnh đạo chủ chốt. Với tư duy cùng sự hiểu biết của ĐBQH, tôi kỳ vọng và tin tưởng rằng QH sẽ bầu ra được những lãnh đạo có trách nhiệm, xứng đáng mang tầm của đất nước, điều hành đất nước có hiệu quả,” ông Tạ Hoàng Nguyên, cử tri tỉnh Cà Mau nói.

Song song với công tác nhân sự là công tác lập pháp. Tại kỳ họp lần này, Quốc hội đã xem xét, thông qua 9 dự án luật và 5 nghị quyết quy phạm pháp luật nhằm kịp thời thể chế hóa Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV và các kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đáp ứng yêu cầu thực tiễn; trong đó có Luật Thủ đô (sửa đổi), Luật Hộ tịch (sửa đổi), Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi), Nghị quyết về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công, Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam... và một số dự án luật sửa đổi, bổ sung khác. Các chính sách được ban hành mang đậm tinh thần đổi mới và hành động quyết liệt để tập trung hoàn thiện thể chế trên các lĩnh vực, tháo gỡ những điểm nghẽn trong quá trình phát triển của đất nước. Việc thông qua nhiều dự án luật sửa đổi ngay trong kỳ họp đầu tiên đã khẳng định tính hành động, tích cực của nhiệm kỳ Quốc hội mới.

“Yêu cầu cấp thiết là bảo đảm kỷ luật, kỷ cương, nghiêm minh trong xây dựng pháp luật, nhất là vấn đề chất lượng lập pháp. Cùng với đó, giám sát tối cao của Quốc hội, giám sát chuyên đề của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng cần phải đi vào những vấn đề nóng bỏng của xã hội hiện nay để kiến nghị ngay với các cơ quan có liên quan, báo cáo cấp có thẩm quyền để xử lý,” Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.

Trong bối cảnh đất nước đặt ra những yêu cầu cao hơn trong phát triển, các chuyên gia, cử tri bày tỏ sự kỳ vọng hoạt động lập pháp của Quốc hội khóa XVI tiếp tục đổi mới, đột phá, với tư duy kiến tạo: thiết kế thể chế vừa linh hoạt để thúc đẩy phát triển, vừa kiểm soát được rủi ro.

"Làm sao tốc độ ban hành, sửa đổi pháp luật phải gần với nhu cầu thực tiễn kinh doanh nhất. Tránh tình trạng như trước đây, vướng mắc của các đạo luật phải mất nhiều năm mới được sửa đổi. Điều này tạo ra rất nhiều chi phí cho nền kinh tế. Do đó, Quốc hội kỳ này phải khẩn trương, nhanh,” ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế tại Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho hay.

Sau 40 năm đổi mới Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm:

Cùng với công tác nhân sự và lập pháp, Quốc hội cũng đã xem xét, quyết định 5 nhóm nội dung về kinh tế - xã hội, tài chính, ngân sách, giám sát và các vấn đề quan trọng khác. Đây là những nghị quyết có ý nghĩa “trục xương sống” của chiến lược phát triển quốc gia 5 năm tới.

Sau Đại hội XIV, đất nước đã có một tầm nhìn phát triển mới. Nhưng tầm nhìn ấy chỉ có thể đi vào cuộc sống khi được cụ thể hóa thành kế hoạch 5 năm, thành định hướng phân bổ nguồn lực, thành trật tự ưu tiên đầu tư, thành chính sách tài khóa, nợ công, an sinh xã hội, hạ tầng chiến lược, khoa học - công nghệ, giáo dục, y tế, văn hóa, quốc phòng, an ninh.

“Bốn nghị quyết bao gồm toàn bộ những nội dung hết sức quan trọng trong giai đoạn 5 năm 2026-2030 là những quyết sách có ý nghĩa đặc biệt quan trọng mang tính định hướng chiến lược với toàn bộ sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới. Các nghị quyết này bảo đảm việc cụ thể hóa, thể chế hóa các quan điểm mục tiêu định hướng của Đảng tại nghị quyết ĐH XIV cũng như kết luận Hội nghị TW 2. Quốc hội cũng thông qua, cụ thể hóa thành các mục tiêu, chỉ tiêu, giải pháp cụ thể, xuyên suốt, đảm bảo cho nước ta phát triển nhanh, bền vững, phấn đấu cho tốc độ tăng trưởng GDP đạt 10% trở lên,” bà Phạm Thị Hồng Yến - Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nói.

Rõ ràng, với thời gian làm việc ngắn (12 ngày) nhưng khối lượng công việc rất lớn ngay trong kỳ họp đầu tiên đã khẳng định quyết tâm về khởi đầu một nhiệm kỳ mới với khí thế mới: Khí thế của hành động, của trách nhiệm, của kỷ cương, của bản lĩnh đổi mới và của quyết tâm phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Cử tri cũng đang kỳ vọng vào một chất lượng nghị trường mới. Một năng lực tổ chức thực hiện mới. Một cách làm mới và gần dân hơn trong từng lựa chọn chính sách.

“Mong rằng Quốc hội với cử tri là một, phải sâu sát hơn nữa, phải theo dõi tâm tư nguyện vọng hơn nữa và nắm tình hình kinh tế văn hóa xã hội sát hơn nữa để giúp cả nước tiến lên mạnh mẽ hơn nữa,” ông Trần Tự Kinh, cử tri tỉnh Cà Mau bày tỏ.

Ấn tượng xuyên suốt được các đại biểu Quốc hội cùng cử tri cả nước ghi nhận là không khí làm việc nghiêm túc, khẩn trương, với nhịp độ cao ngay từ những ngày đầu tiên của Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Ngay sau khi hoàn tất nội dung đặc biệt quan trọng về công tác nhân sự, Quốc hội đã lập tức chuyển sang các nội dung về lập pháp và quyết định những vấn đề hệ trọng của đất nước. Các dự án luật, dự thảo nghị quyết được thảo luận sôi nổi cả tại hội trường và các phiên họp tổ. Nhiều ý kiến sâu sắc, gắn với thực tiễn đời sống đã được đưa ra, thể hiện tinh thần nghiên cứu nghiêm túc, trách nhiệm cao của các đại biểu. Đáng chú ý, các đại biểu trẻ, đại biểu lần đầu tham gia Quốc hội cũng đã thể hiện rõ bản lĩnh, tư duy độc lập và khả năng tham gia thảo luận, phản biện chính sách.

“Rất nhiều đại biểu mới đã thể hiện năng lực bản lĩnh thông qua các ý kiến phát biểu tại tổ, phiên thảo luận tại hội trường; trong đó rất nhiều phát biểu có chất lượng rất cao. Tôi cho rằng đây là nhiệm kỳ được Trung ương đặt kỳ vọng rất lớn, giúp việc tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế nhanh nhất. Qua đó, việc cho ý kiến về các luật, các nghị quyết, đặc biệt với việc thảo luận về tình hình kinh tế-xã hội những tháng đầu năm 2026 cho thấy một tinh thần quyết liệt của Thủ tướng ngay tại kỳ họp đầu tiên cho thấy Chính phủ đã bắt tay ngay vào các công việc mà Quốc hội khóa trước, Chính phủ khóa trước đã đặt ra”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn - Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng phát biểu.

Đặc biệt, Quốc hội đã nhất trí bổ sung vào chương trình Kỳ họp và thông qua ngay tại đợt 1 Nghị quyết về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay. Trên cơ sở đề xuất của Chính phủ, Quốc hội quyết nghị mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ etanol), dầu diezel, dầu hỏa, dầu mazut và nhiên liệu bay là 0 đồng/lít. Thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng các loại là 0%. Xăng, dầu diezel, dầu hỏa, dầu mazut và nhiên liệu bay thuộc đối tượng không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng nhưng được khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào. Thời gian áp dụng từ ngày 16/4 đến hết 30/6/2026.

Quyết sách này được thông qua nhằm kịp thời bổ sung các giải pháp đồng bộ, hiệu quả, góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực do khan hiếm nhiên liệu và biến động tăng giá, ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì mục tiêu tăng trưởng. Điều này cho thấy cách làm việc mới, nhanh gọn, hiệu quả, đúng quy trình, thủ tục; thể hiện rõ nét tinh thần đổi mới hoạt động của Quốc hội theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, gần dân và hiệu quả. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã phát biểu tại phiên khai mạc Kỳ họp, Quốc hội phải tập trung nâng cao hơn nữa năng lực thể chế hóa, cụ thể hóa nghị quyết của Đảng thành chính sách và pháp luật; tạo khuôn khổ pháp lý vững chắc để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2031 và những năm tiếp theo.

“Nghị quyết này khi trình Quốc hội được hầu hết các đại biểu tán thành và đánh giá rất cao. Điều này cho thấy sự linh hoạt và đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn của Quốc hội trong bối cảnh tình hình quốc tế diễn biến hết sức phức tạp, đặc biệt những vấn đề liên quan tới năng lượng, eo biển Hormuz... Điều này cũng cho thấy phản ứng chính sách của Chính phủ rất nhanh nhạy, kịp thời nhằm đáp ứng yêu cầu trước mắt, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp”, đại biểu Dương Khắc Mai - Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng phát biểu.

Cũng trong đợt 1, Quốc hội đã biểu quyết thông qua việc sửa đổi, bổ sung Chương trình Kỳ họp thứ Nhất với việc bổ sung 4 nội dung vào chương trình Kỳ họp đồng thời điều chỉnh thời gian tiến hành đối với một số nội dung liên quan cho phù hợp và bố trí thêm nội dung vào những phiên họp hiện đang có khoảng thời gian dự phòng. Sự điều chỉnh kịp thời này càng khẳng định minh chứng về một Quốc hội hành động, linh hoạt, đặt lợi ích quốc gia, dân tộc và yêu cầu của thực tiễn lên hàng đầu.

Trong khi đó, đợt 2 Quốc hội cũng biểu quyết thông qua việc bổ sung chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thêm 0,5 ngày làm việc nhằm bổ sung 2 nội dung trình Quốc hội xem xét, thông qua, gồm: dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt; phương án xử lý nguồn tiền thực hiện phán quyết của Trọng tài quốc tế (quyết nghị trong Nghị quyết Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI).

Những động thái trên cho thấy trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu đối với hệ thống pháp luật không chỉ dừng lại ở việc thiết lập các khuôn khổ để quản lý, quan trọng hơn là mở đường cho cái mới; không chỉ điều chỉnh thực tiễn mà còn phải kiến tạo tương lai. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã quán triệt quan điểm “Dân là gốc", đích đến cuối cùng là Nhân dân được thụ hưởng thành quả của phát triển; định hướng đổi mới tư duy quản trị, chuyển từ “quản lý” sang “kiến tạo và phát triển”.

Phát biểu bế mạc kỳ họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng nhấn mạnh đất nước ta đang đứng trước thời cơ và vận hội phát triển mới, đan xen với những khó khăn, thách thức ngày càng phức tạp. Trong bối cảnh đó, đặt ra yêu cầu Quốc hội phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, toàn diện và thực chất hơn trong tổ chức và hoạt động; không ngừng nâng cao chất lượng công tác lập pháp, giám sát tối cao và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

"Quán triệt sâu sắc chỉ đạo của đồng chí Tô Lâm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, mỗi đại biểu Quốc hội cần tiếp tục phát huy cao độ vai trò là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân; gắn bó mật thiết với cử tri; lắng nghe, phản ánh thực tiễn của cuộc sống vào nghị trường; đưa nguyện vọng của Nhân dân thành các quyết sách đúng đắn, kịp thời, hiệu quả. Các cơ quan của Quốc hội tiếp tục nâng cao tính chuyên nghiệp, nâng cao chất lượng tham mưu, đảm bảo các quyết sách có tầm nhìn chiến lược, tính khả thi cao và sớm đi vào cuộc sống. Kế thừa và phát huy thành quả, kinh nghiệm của các nhiệm kỳ Quốc hội trước, với niềm tin và khí thế mới, Quốc hội khóa XVI sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, hành động quyết liệt, đồng hành cùng Chính phủ, cả hệ thống chính trị, phát huy cao nhất mọi nguồn lực, biến khát vọng thành hành động, kết quả cụ thể quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, tất cả vì mục tiêu: đất nước phồn vinh, văn minh - Nhân dân ấm no, hạnh phúc," Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nói.

Có thể khẳng định tinh thần hành động vì lợi ích quốc gia, dân tộc, vì lợi ích nhân dân đã được Quốc hội khóa XVI cụ thể hóa bằng những quyết sách nhanh nhạy, mang tính thực tiễn cao. Từ đó, niềm tin vào một Quốc hội gần dân, hiểu dân, hành động vì lợi ích của Nhân dân được củng cố và lan tỏa rộng khắp, góp phần đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển phồn vinh và thịnh vượng./.