longform

Tại làng nghề gỗ mỹ nghệ Thiết Úng, nghệ nhân ưu tú Đỗ Văn Cường mong có sự tổ chức, kết nối để các gia đình cùng tham gia một chuỗi sản xuất. Phần lớn cơ sở hiện vẫn hoạt động theo quy mô hộ, nhỏ lẻ, khiến hiệu quả chưa cao. Theo ông, khi các dòng sản phẩm được tập hợp, các hộ liên kết với nhau, làng nghề sẽ có thêm sức mạnh và sản phẩm cũng đa dạng hơn.

Kỳ vọng ấy xuất phát từ nền tảng sản xuất của Thiết Úng. Làng nghề có 162 hộ, cơ sở sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm thường xuyên cho hàng trăm lao động với thu nhập bình quân 8-10 triệu đồng mỗi tháng, đóng góp khoảng 160 tỷ đồng mỗi năm cho kinh tế địa phương. Ngoài hai làng nghề truyền thống được công nhận, Thư Lâm còn có 34 thôn có cơ sở làm đồ gỗ, thủ công mỹ nghệ với trên 1.200 cơ sở.

Sản phẩm OCOP 4 sao của nghệ nhân ưu tú Đỗ Văn Cường (Ảnh: Nguyễn Bình).

Nghệ nhân ưu tú Đỗ Văn Cường tham gia Hội chợ Mùa Thu 2025 tại Trung tâm Triển lãm VEC Hà Nội (Ảnh: Nguyễn Bình).

Quy mô đó đặt ra nhu cầu tổ chức sản xuất phù hợp hơn, vừa tạo điều kiện phát triển kinh tế, vừa cải thiện môi trường sống. Người dân Thiết Úng mong được bố trí không gian sản xuất tập trung, đồng bộ, dành những điểm sạch đẹp cho du lịch làng nghề. Đây cũng là vấn đề cần giải quyết khi địa phương gắn phát triển công nghiệp, làng nghề với xây dựng nông thôn mới hiện đại.

Thư Lâm cùng Phúc Thịnh là hai địa phương được Hà Nội lựa chọn thí điểm mô hình xã, phường “xã hội chủ nghĩa”. Ngày 8/7/2026, Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố ban hành Nghị quyết số 16 về xây dựng và triển khai thí điểm mô hình. Các địa phương cụ thể hóa nhiệm vụ, xây dựng lộ trình theo tám nhóm nhiệm vụ và 54 tiêu chí, hướng tới nâng cao chất lượng sống, sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân.

Đối với Thư Lâm, xây dựng mô hình mới gắn với yêu cầu phát triển nông thôn theo hướng hiện đại, hài hòa giữa kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường. Chủ tịch UBND xã Phạm Trọng La cho biết, địa phương xác định hai trục phát triển: công nghiệp gắn với Khu công nghiệp Đông Anh và các cụm công nghiệp trên địa bàn; đồng thời khai thác nguồn lực văn hóa, phát huy nền tảng văn hóa Kinh Bắc.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Thư Lâm có diện tích 43,84 km², dân số khoảng 102.580 người. Năm 2025, tổng sản phẩm của xã đạt khoảng 9.343 tỷ đồng, thu nhập bình quân đầu người gần 88 triệu đồng. Công nghiệp - xây dựng chiếm 53% cơ cấu kinh tế, thương mại - dịch vụ gần 35%, nông nghiệp khoảng 12%.

Dự toán thu ngân sách năm 2026 của xã đạt hơn 1.837 tỷ đồng. Trên địa bàn đang triển khai 14 dự án đầu tư ngoài ngân sách với tổng diện tích khoảng 1.276 ha. Cùng nguồn lực đầu tư, địa phương có điều kiện tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, mở rộng không gian phát triển. Tuy nhiên, hiệu quả của quá trình ấy cần được thể hiện bằng việc làm, thu nhập và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu của người dân.

Trong cơ cấu kinh tế đang chuyển dịch, nông nghiệp vẫn được xác định là một thành phần của hướng phát triển bền vững. Thư Lâm định hướng sản xuất sinh thái, hữu cơ, duy trì các vùng trồng an toàn và tăng liên kết tiêu thụ. Chuyển đổi số trong nông nghiệp được đẩy mạnh nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận thị trường, nâng giá trị sản phẩm. Đây là nội dung gắn trực tiếp với xây dựng nông thôn mới hiện đại và bảo vệ môi trường sống.

Hà Nội triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”

Với các làng nghề Thiết Úng, Hà Vỹ, Phương Viên, địa phương chú trọng nâng chất lượng nguồn nhân lực, phối hợp mở rộng đào tạo nghề và ứng dụng công nghệ trong chế tác, sản xuất. Định hướng phát triển sản phẩm theo chuẩn OCOP, gắn công nghiệp văn hóa với du lịch, đặt ra yêu cầu kết hợp kỹ năng truyền thống với phương thức sản xuất, quảng bá phù hợp nhu cầu thị trường.

Nguồn lực văn hóa của Thư Lâm còn hiện diện trong nghệ thuật múa rối nước Đào Thục, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có lịch sử hơn 300 năm. Bên cạnh các tích trò cũ, nghệ nhân tiếp tục sáng tạo, gìn giữ và trao truyền nghề. Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Thỏa bày tỏ mong muốn địa phương quan tâm hơn tới nghệ thuật truyền thống, đồng thời khẳng định sự hưởng ứng của người dân với việc xây dựng mô hình mới.

Nghệ nhân Nguyễn Thế Nghị kỳ vọng Trung tâm nghệ thuật biểu diễn của Thư Lâm, sau khi khánh thành, sẽ góp phần quy tụ các giá trị văn hóa truyền thống. Khi đó, du khách đến địa phương có thể tiếp cận nhiều loại hình văn hóa bên cạnh rối nước. Đây là mong muốn về một không gian phát triển, nơi bảo tồn di sản gắn với sáng tạo, trải nghiệm và sinh kế.

Truyền thống hiếu học cũng là một nền tảng của địa phương. Dòng họ Nguyễn Thực có tám vị đại khoa, trong đó năm người được khắc tên trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Thư Lâm còn có Văn Miếu Đông Ngàn, nơi thờ 136 vị Tiến sĩ của địa phương. Ông Nguyễn Văn Tạo, Ban điều hành dòng họ Nguyễn Thực, mong Từ đường dòng họ được kết nối với tuyến tham quan chùa Sái, góp phần lan tỏa tinh thần hiếu học.

Cùng với khai thác lợi thế, Thư Lâm đã rà soát mức độ đáp ứng yêu cầu của mô hình thí điểm. Kết quả tự chấm đạt 75,2 trên thang 100 điểm, với 35 tiêu chí đạt và cơ bản đạt, còn 19 tiêu chí chưa đạt. Kết quả giúp xác định nhiệm vụ. Việc xây dựng kế hoạch rõ người, rõ việc giúp địa phương tập trung vào những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện.

Ông Nguyễn Trọng Hải, Trưởng Ban Xây dựng Đảng xã Thư Lâm, nhấn mạnh vai trò của đội ngũ cán bộ và sự chung tay của hệ thống chính trị, nhân dân. Theo Thạc sĩ Đinh Công Tuyến, Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, mô hình đòi hỏi chuyển tư duy từ quản lý sang kiến tạo, tổ chức không gian sống gắn nơi ở, làm việc, dịch vụ và sản xuất, lấy mức độ hài lòng của người dân làm thước đo.

Trong năm 2026, yêu cầu đặt ra với các xã thí điểm là hoàn thiện hệ thống chính trị cơ sở, chuẩn hóa quy trình công việc, xây dựng dữ liệu thống nhất, cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình và thiết lập kênh tiếp nhận, xử lý phản ánh. Nguồn lực được ưu tiên cho hạ tầng thiết yếu, chuyển đổi số, môi trường, giáo dục, y tế, văn hóa, nhà ở và an sinh xã hội.

Tại Thư Lâm, sự thay đổi còn được người dân cảm nhận từ những việc gần gũi. Phong trào thôn, tổ dân phố “sáng - xanh - sạch - đẹp” góp phần cải thiện cảnh quan. Ông Nguyễn Văn Thu, người dân thôn Giao Tác, chia sẻ đường làng, ngõ xóm sáng, sạch, đẹp hơn trước, khiến người dân thêm tin tưởng, đồng hành với chính quyền. Những chuyển biến ấy cần được duy trì cùng việc nâng chất lượng giáo dục, đời sống văn hóa và bảo đảm an toàn sản xuất.

Theo kế hoạch, giai đoạn 2027-2030 sẽ triển khai đồng bộ tại địa bàn thí điểm, năm 2030 sơ kết, đánh giá và hoàn thiện mô hình. Với Thư Lâm, quá trình này cần được cụ thể hóa bằng kết quả trong từng lĩnh vực. Từ sản xuất làng nghề, nông nghiệp xanh đến bảo tồn văn hóa và phục vụ người dân, mỗi bước tiến phải góp phần làm cho cuộc sống thuận tiện, an toàn và tốt đẹp hơn./.

-----

Trang thông tin có sự phối hợp của Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới Thành phố Hà Nội