longform

Gần một năm trước, ngày 1/7/2025, Hà Nội bước vào cuộc cải tổ chưa từng có trong lịch sử quản trị đô thị khi chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Mô hình này đã chấm dứt hoạt động của 30 đơn vị hành chính cấp huyện trên địa bàn Thủ đô, đồng thời giảm 76% đơn vị hành chính cấp xã (từ 526 xã, phường, thị trấn chỉ còn 126 xã, phường).

Nhưng điều quan trọng hơn cả không nằm ở những con số giảm đầu mối hay thay đổi sơ đồ tổ chức, mà ở chuyển động thực chất của bộ máy sau cải cách. Những điểm nghẽn đang dần được khơi thông. Một bộ máy mới được hình thành: tinh gọn hơn, gần dân hơn và chủ động hơn trong giải quyết công việc ở cơ sở. Và hiệu quả được đo bằng những con số biết nói: 84,22% cán bộ, đảng viên và nhân dân đánh giá bộ máy vận hành ổn định, hiệu quả ; 90,58% người dân quan tâm và đồng thuận với mô hình mới.

Không chỉ thay đổi mô hình tổ chức hành chính, Hà Nội đang từng bước kiến tạo phương thức quản trị đô thị hiện đại, hiệu quả hơn và lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Đó cũng là dấu ấn rõ nét sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ở Thủ đô.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã trở thành cấp trực tiếp tổ chức thực hiện phần lớn nhiệm vụ của hệ thống chính trị trên địa bàn, đồng thời là cấp gần dân, sát dân nhất. Bộ máy của 126 xã, phường được tổ chức theo 04 trục: Đảng - HĐND - UBND - MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội, bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, đồng bộ trong điều hành và triển khai nhiệm vụ.

Cấp trung gian là cấp huyện không còn, nên phần lớn các thủ tục hành chính của người dân được tiếp nhận và giải quyết ngay tại cơ sở. Nhờ đó, người dân không cần phải đi lại nhiều lần, qua nhiều cấp trung gian và mất nhiều thời gian chờ đợi như trước. Đó cũng là điều chị Nguyễn Thị Hoan, người dân xã Phúc Thọ cảm nhận rõ nhất sau gần một năm vận hành bộ máy mới.

“Trước đây có việc là phải đi xã rồi lên huyện, có khi xuống cả thành phố mà vẫn chưa xong. Giờ nhiều thủ tục chỉ cần lên xã, hồ sơ xử lý nhanh hơn và có thể nhận kết quả ngay tại nhà”, chị Hoan chia sẻ.

Không chỉ tạo thuận lợi cho người dân, việc tinh gọn bộ máy cũng giúp quy trình xử lý công việc tại cơ sở thay đổi rõ rệt. Nếu như trước đây, một hồ sơ phê duyệt chủ trương đầu tư phải mất nhiều ngày để xin ý kiến qua nhiều phòng, ban thì nay nhiều nội dung được xử lý trực tiếp ngay tại xã.

“Có những hồ sơ trước đây phải chờ 5-7 ngày, thậm chí nửa tháng mới hoàn thành thẩm định. Nhưng nay, nhiều nội dung chỉ cần một buổi, thậm chí 1-2 giờ là các bộ phận chuyên môn có thể họp, thống nhất và trình cấp có thẩm quyền quyết định”, bà Nguyễn Thị Tuyết - Trưởng phòng Kinh tế xã Phúc Thọ cho biết.

Tại xã Bình Minh, sự thay đổi càng rõ hơn trong lĩnh vực đất đai – vốn là lĩnh vực phức tạp và tồn đọng kéo dài nhiều năm. Gần một năm vận hành mô hình mới, UBND xã đã cấp hơn 260 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu cho người dân.

Là một trong những người từng chờ đợi hơn 20 năm để được cấp “sổ đỏ”, ông Vũ Đình Thịnh vẫn chưa giấu được xúc động khi cầm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trên tay.

Được thừa kế mảnh đất từ năm 2000, gia đình ông nhiều lần làm hồ sơ đề nghị cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại huyện Thanh Oai cũ nhưng chưa được giải quyết. Thế nhưng, chỉ sau khoảng một tháng nộp hồ sơ tại xã Bình Minh, gia đình ông đã hoàn tất thủ tục.

“Trước đây tôi không dám mơ sẽ nhanh như thế này. Giờ được cầm bìa đỏ trong tay, gia đình rất phấn khởi”, ông Thịnh nói.

Không còn phải qua nhiều cấp trung gian nên nhiều vấn đề tồn đọng dân sinh kéo dài đang được tháo gỡ ngay từ cấp cơ sở. Đó chính là những thay đổi quan trọng sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được vận hành.

Không chỉ tháo gỡ các tồn đọng dân sinh, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp còn tạo ra chuyển động mới trong phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở. Khi quyền hạn được phân cấp mạnh hơn, nhiều địa phương không còn ở trạng thái “chờ xin ý kiến” như trước mà chủ động hơn trong tổ chức thực hiện, từ đầu tư công đến quản lý đất đai, hạ tầng và trật tự đô thị.

Năm 2018, dự án xây dựng trường THCS tại ô quy hoạch G2/THCS (nay là trường THCS Phan Bội Châu) được phê duyệt với kế hoạch hoàn thành vào năm 2022. Tuy nhiên, do vướng mắc giải phóng mặt bằng, dự án phải tạm dừng nhiều năm. Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, dự án được phường Long Biên khởi động lại từ tháng 10/2025 và dự kiến đưa vào sử dụng trước ngày 30/8 tới. Đây cũng là ngôi trường được định hướng chất lượng cao, góp phần giảm tải sĩ số và nâng cao chất lượng giáo dục trên địa bàn.

Theo ông Đinh Văn Thắng, Giám đốc Ban Quản lý dự án Đầu tư - Hạ tầng phường Long Biên, cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh hơn giúp địa phương chủ động điều hòa nguồn vốn, điều chỉnh các hạng mục phù hợp thực tế và tháo gỡ thuận lợi hơn các vướng mắc giải phóng mặt bằng – vốn là “điểm nghẽn” lớn nhất của nhiều dự án trước đây. Chỉ sau gần một năm vận hành mô hình mới, phường Long Biên đã triển khai gần 90 dự án, trong đó nhiều dự án dân sinh, giáo dục, y tế, giao thông và chống ngập dự kiến sẽ hoàn thành ngay trong năm nay.

Phối cảnh trường THCS Phan Bội Châu, phường Long Biên, TP Hà Nội

Phối cảnh hồ điều hòa Cự Khối, phường Long Biên, TP Hà Nội

Trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thực hiện triệt để phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” trung ương đã phân quyền cho thành phố Hà Nội 273 nhiệm vụ và phân quyền trực tiếp cho cấp xã 768 nhiệm vụ. Đến nay cấp xã đang thực hiện tổng số 917 nhiệm vụ quản lý nhà nước, tăng 149 nhiệm vụ so với trước khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Lãnh đạo phường Long Biên cho biết, trước đây nhiều việc phải qua tầng nấc trung gian nên thời gian xử lý kéo dài. Nay phường được trực tiếp phối hợp với các sở, ngành thành phố nên việc giải quyết nhanh và sát thực tế hơn. Các vấn đề liên quan đến hạ tầng kỹ thuật, duy tu duy trì hay phản ánh dân sinh cơ bản được xử lý trong vòng 24 giờ.

“Phân cấp đúng sẽ làm cơ sở mạnh hơn. Nhưng phân cấp phải đi cùng nguồn lực, dữ liệu và công cụ thực hiện. Việc gì thuộc thẩm quyền phường thì phường phải chủ động làm đến cùng” , ông Hoàng Hải, Chủ tịch UBND phường Long Biên chia sẻ.

Điểm đáng chú ý của mô hình mới không chỉ nằm ở việc giao thêm nhiệm vụ cho cơ sở mà còn ở cách thức phối hợp vận hành. Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền phường Long Biên cho rằng, hệ thống “4 trục” phải cùng vận hành, đồng hành chia sẻ nhiệm vụ. Trong đó, tất cả phải bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, đặc biệt là vai trò của người đứng đầu.

Ông Nguyễn Mạnh Hà – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Long Biên, thành phố Hà Nội

Cũng nhờ vận dụng hiệu quả cơ chế phân cấp, phân quyền, xã Phúc Thọ đã khơi thông nhiều dự án từng chậm tiến độ trong nhiều năm. Chỉ trong gần một năm, địa phương đã triển khai gần 50 công trình thuộc các lĩnh vực giao thông, giáo dục, y tế, văn hóa; trong đó 18 công trình đã hoàn thành và đưa vào sử dụng. Việc được trao quyền chủ động hơn giúp địa phương có thể tự quyết, tự chịu trách nhiệm trong xử lý các khó khăn phát sinh thay vì phải chờ xin ý kiến nhiều cấp như trước.

Tuy nhiên, do là mô hình chưa có tiền lệ nên quá trình vận hành vẫn phát sinh không ít khó khăn. Bộ máy tinh gọn hơn nhưng địa bàn, dân số và khối lượng công việc tại cấp xã đều tăng mạnh, tạo áp lực lớn cho đội ngũ cán bộ cơ sở.

Dù phải xử lý đồng thời nhiều nhiệm vụ mới, phức tạp và chưa có tiền lệ, bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp tại Hà Nội vẫn cơ bản vận hành ổn định, thông suốt theo “4 trục” Đảng - HĐND - UBND - MTTQ, không làm gián đoạn hoạt động lãnh đạo, điều hành và phục vụ người dân.

Những chuyển động tích cực trong 1 năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp cũng đã góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế Thủ đô. Năm 2025, GRDP của Hà Nội tăng 8,16%; thu ngân sách đạt hơn 711 nghìn tỷ đồng; vốn FDI đăng ký đạt 4,4 tỷ USD. Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong quý I/2026 với GRDP tăng 7,87%.

Tư duy quản trị chuyển mạnh từ “quản lý theo cấp hành chính” sang “quản trị địa bàn, phục vụ người dân và doanh nghiệp”. Chính quyền xã, phường ngày càng chủ động hơn, gần dân và sát dân hơn.

Ông Vũ Đại Thắng - Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội

Đánh giá cao những kết quả Hà Nội đạt được sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đồng chí Nguyễn Duy Ngọc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương nhấn mạnh, thành phố cần tiếp tục đổi mới tư duy quản trị, phương thức lãnh đạo và tổ chức thực hiện; chủ động tổng kết thực tiễn để kịp thời nhận diện những vấn đề mới phát sinh, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp với vị thế và yêu cầu phát triển của Thủ đô.

Đồng thời, Hà Nội cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện các tiêu chí, tiêu chuẩn bảo đảm không gian hoạt động hiệu quả của cấp xã, từ quy mô diện tích, dân số đến các điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng - an ninh phù hợp với đặc thù của đô thị đặc biệt.

Tại hội nghị sơ kết một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng cho biết thành phố đã nhận diện rõ 6 nhóm “điểm nghẽn” cần tiếp tục tháo gỡ để hoàn thiện bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả hơn. Thành phố đặt mục tiêu từ ngày 1/7/2026 cơ bản không còn các điểm nghẽn thuộc thẩm quyền, trách nhiệm của Hà Nội.

Theo đó, trong tháng 6/2026, thành phố sẽ rà soát toàn bộ quy chế làm việc, quy trình phối hợp giữa “4 trục” Đảng - HĐND - UBND - MTTQ theo nguyên tắc “một việc - một đầu mối - một trách nhiệm đến cùng”. Hà Nội cũng sẽ tiếp tục hoàn thiện hạ tầng số, dữ liệu dùng chung và tăng nguồn lực cho cấp xã để chính quyền cơ sở thực sự trở thành trung tâm giải quyết các vấn đề của người dân. Mỗi phản ánh, kiến nghị hay thủ tục hành chính đều phải được theo dõi bằng tiến độ, thời gian xử lý và trách nhiệm cụ thể.

Một năm chưa đủ dài để đánh giá toàn diện một cuộc cải tổ chưa từng có tiền lệ. Bộ máy mới vẫn còn những áp lực về nhân lực, hạ tầng số và năng lực quản trị. Tuy nhiên, sau 365 ngày vận hành, điều rõ nhất không chỉ là việc tinh gọn đầu mối mà là sự hình thành của một phương thức quản trị mới: quyền hạn được đưa gần dân hơn, trách nhiệm rõ hơn và tốc độ xử lý công việc nhanh hơn. Từ chỗ chủ yếu thực thi nhiệm vụ hành chính, chính quyền cơ sở đang từng bước trở thành trung tâm phục vụ và giải quyết các vấn đề của người dân Thủ đô.