Công tác đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng là một chủ trương lớn, nhất quán của Đảng và Nhà nước góp phần phát triển kinh tế - xã hội, giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, nhất là lao động ở khu vực nông thôn, địa bàn khó khăn; tạo cơ hội để người lao động tiếp thu, học tập chuyển giao công nghệ tiên tiến ở nước ngoài, nâng cao ý thức kỷ luật lao động, tạo thành vòng tuần hoàn nhân lực trong tình hình mới.

Tuy nhiên, phía sau mỗi hành trình ra nước ngoài là những rủi ro không thể lường trước. Khi đó, Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước - Bộ Nội vụ trở thành một trong những điểm tựa quan trọng, giúp người lao động và gia đình có thêm nguồn lực vượt qua biến cố.

Từ hỗ trợ khi rủi ro đến chủ động phòng ngừa

Những năm qua, mỗi năm có hàng trăm nghìn người Việt Nam sang làm việc tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), các nước châu Âu, Trung Đông và nhiều thị trường khác. Phần lớn người lao động trở về với nguồn thu nhập tích lũy, kinh nghiệm nghề nghiệp và những kỹ năng mới.

Nhưng hành trình làm việc ở nước ngoài cũng có thể phát sinh tai nạn lao động, bệnh tật, tranh chấp với chủ sử dụng, mất việc do doanh nghiệp phá sản hoặc cắt giảm lao động. Trong những trường hợp nghiêm trọng hơn, người lao động có thể tử vong, mất tích hoặc phải về nước trước thời hạn do thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh, bất ổn chính trị. Thực tế này đặt ra yêu cầu phải có một cơ chế tài chính đủ khả năng hỗ trợ kịp thời, đồng thời có thể chủ động phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro.

Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước được thành lập từ năm 2007, trên cơ sở tổ chức lại Quỹ Hỗ trợ xuất khẩu lao động. Qua từng giai đoạn, phạm vi hoạt động của Quỹ ngày càng được mở rộng.

Nếu ở giai đoạn đầu, Quỹ chủ yếu tập trung vào giải quyết những rủi ro đã xảy ra, thì với Quyết định số 34/2025/QĐ-TTg ngày 15/9/2025 của Thủ tướng Chính phủ, vai trò của Quỹ đã được đặt trong một phạm vi rộng hơn. Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, Giám đốc Cơ quan điều hành Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước - Bộ Nội vụ: Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước (hoạt động theo Quyết định 34/2025/QĐ-TTg ngày 15/9/2025 của Thủ tướng Chính phủ) được thành lập với mục tiêu cốt lõi: nhằm hỗ trợ phát triển, ổn định và mở rộng thị trường; phòng ngừa, giảm thiểu và khắc phục rủi ro đối với người lao động và doanh nghiệp; bảo hộ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Ba nhóm hỗ trợ, lấy người lao động làm trung tâm

Hiện nay, hoạt động của Quỹ tập trung vào ba nhóm hỗ trợ trọng tâm.

Thứ nhất là hỗ trợ người lao động và thân nhân khi gặp rủi ro. Người lao động phải về nước trước hạn do tai nạn, ốm đau, bệnh tật hoặc một số nguyên nhân khách quan có thể được xem xét hỗ trợ từ 10 đến 30 triệu đồng/trường hợp theo quy định.

Đối với trường hợp người lao động phải về nước do người sử dụng lao động gặp khó khăn, phá sản, thiên tai, dịch bệnh, bất ổn chính trị, chiến tranh hoặc các trường hợp bất khả kháng; hoặc bị ngược đãi, cưỡng bức lao động, bị đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe, bị quấy rối tình dục, Quỹ có chính sách hỗ trợ theo từng trường hợp cụ thể.

Người lao động cũng có thể được hỗ trợ một số chi phí liên quan đến giải quyết tranh chấp như thuê luật sư, tư vấn pháp lý, án phí và những chi phí cần thiết khác theo quy định.

Đặc biệt, hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề đối với người lao động phải về nước trước hạn thuộc trường hợp được quy định (Mức hỗ trợ 1.000.000 đồng/tháng, tối đa 06 tháng/người/khóa học).

Đối với thân nhân người lao động bị chết hoặc mất tích trong thời gian làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, mức hỗ trợ hiện nay là 40 triệu đồng/trường hợp. Đây không chỉ là khoản hỗ trợ tài chính. Trong nhiều trường hợp, sự hỗ trợ kịp thời còn có ý nghĩa động viên tinh thần, giúp gia đình người lao động giảm bớt khó khăn khi biến cố xảy ra.

Từ năm 2021 đến tháng 5/2026, Quỹ đã hỗ trợ gần 500 trường hợp người lao động và thân nhân gặp rủi ro, với tổng kinh phí gần 15 tỷ đồng. Trong đó, gần 400 trường hợp là thân nhân người lao động bị chết hoặc mất tích trong thời gian làm việc ở nước ngoài; khoảng 100 trường hợp là người lao động phải về nước trước hạn do tai nạn lao động, bệnh tật, chủ sử dụng lao động phá sản, cắt giảm việc làm hoặc tình hình bất ổn tại nước tiếp nhận lao động.

Thứ hai là hỗ trợ các sự cố khách quan và những tình huống phát sinh trong quá trình làm việc ở nước ngoài.

Trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động, rủi ro đối với lao động di cư không chỉ đến từ cá nhân người lao động mà còn có thể xuất phát từ những yếu tố nằm ngoài khả năng kiểm soát.

Xung đột vũ trang, thiên tai, dịch bệnh, bất ổn chính trị hay việc doanh nghiệp nước ngoài phá sản đều có thể khiến người lao động mất việc, phải rời nơi làm việc hoặc trở về nước trước hạn.

Thực tế tại khu vực Trung Đông thời gian qua cho thấy yêu cầu này càng trở nên rõ nét. Theo rà soát, có hơn 2.000 lao động Việt Nam đang làm việc tại khu vực này. Trên cơ sở chỉ đạo của Bộ Nội vụ, các đơn vị liên quan đã chủ động xây dựng các phương án, kịch bản để bảo đảm an ninh, an toàn cho người lao động, trong đó tính đến phương án sơ tán tới khu vực an toàn hoặc đưa về nước nếu tình hình diễn biến xấu.

Thứ ba là hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển thị trường và bảo vệ quyền lợi người lao động.

Bên cạnh việc hỗ trợ người lao động, Quỹ còn thực hiện một số chính sách hỗ trợ đối với doanh nghiệp hoạt động dịch vụ đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Đây là chính sách nhằm khuyến khích doanh nghiệp mở rộng thị trường, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường khả năng bảo vệ quyền lợi của người lao động.

Theo đó, Quỹ hỗ trợ doanh nghiệp trong một số hoạt động như: khai thác, phát triển và ổn định thị trường lao động ngoài nước; hỗ trợ giải quyết các rủi ro phát sinh liên quan đến người lao động trong quá trình thực hiện hợp đồng; hỗ trợ đưa thi hài hoặc di hài người lao động về nước trong các trường hợp theo quy định

Đối với doanh nghiệp phải đưa thi hài, di hài của người lao động bị chết trong thời gian làm việc ở nước ngoài khi người sử dụng lao động bị phá sản, không có khả năng thanh toán chi phí và người lao động không được bảo hiểm chi trả, được hỗ trợ 50% chi phí thực tế vận chuyển thi hài, di hài của người lao động từ quốc gia, vùng lãnh thổ nơi người lao động làm việc về Việt Nam.

Đưa chính sách đến gần hơn với người lao động

Đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động, phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Trong quá trình đó, Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước được giao thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng nhằm đồng hành cùng người lao động, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý nhà nước; góp phần phát triển thị trường lao động ngoài nước an toàn, minh bạch và bền vững.

Có thể khẳng định rằng, các chính sách hỗ trợ của Quỹ không chỉ có ý nghĩa về mặt hỗ trợ tài chính mà còn thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với người lao động Việt Nam làm việc ở nước ngoài và gia đình họ; đồng thời góp phần nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Để các chính sách của Quỹ được triển khai hiệu quả hơn nữa, rất cần sự phối hợp chặt chẽ của Bộ Nội vụ, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, các doanh nghiệp hoạt động dịch vụ, đặc biệt là Sở Nội vụ, chính quyền địa phương và đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác lao động, việc làm tại cơ sở.