Buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới đã đem lại lợi nhuận, thu nhập, hấp dẫn nhiều đối tượng tham gia, nhất là những người thiếu việc làm, kinh tế khó khăn và để trốn tránh các hoạt động kiểm soát tại biên giới, các đối tượng luôn tìm nhiều cách thức, thủ đoạn đối phó, như lợi dụng địa hình đồi núi, sông suối khó kiểm soát, đêm tối, chia nhỏ, cất dấu, ngụy trang tinh vi, tổ chức canh gác, đánh động để tẩu tán khi phát hiện bị truy bắt... Điển hình tại xã Trùng Khánh, đã xuất hiện thủ đoạn thả trôi nguyên liệu thuốc lá trong các túi nilon từ phía Trung Quốc sang Việt Nam, sau đó vớt lên bờ để cất giấu trong nhà dân chờ tiêu thụ. Các lực lượng gặp rất nhiều khó khăn đấu tranh với thủ đoạn này do thiếu phương tiện tuần tra trên sông, có nhiều luồng, lạch trên sông khó di chuyển, nguy hiểm nếu thiếu kinh nghiệm. Các mặt hàng buôn lậu, vận chuyển trái phép qua biên giới chủ yếu là nguyên liệu thuốc lá, pháo nổ, ma túy, thực phẩm đông lạnh như xúc xích, chân gà, thịt bò, quả cau khô, cá ngựa khô, gia súc như trâu, thuốc lá điếu… Trong nội địa, hàng hóa vi phạm thường được trà trộn với hàng hợp pháp, bày bán công khai hoặc len lỏi qua các kênh thương mại điện tử, dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh để qua mắt lực lượng chức năng. Một bộ phận người dân vì tâm lý chuộng hàng ngoại giá rẻ đã vô tình tiếp tay cho hoạt động này, khiến công tác kiểm soát càng thêm khó khăn.

Chi cục Hải quan khu vực XVI xác định ba thách thức trọng yếu trong công tác phòng chống buôn lậu. Thứ nhất là địa bàn rộng, địa hình phức tạp, biên giới dài và hiểm trở, nhiều sông suối, đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống rải rác, dễ bị lợi dụng. Thứ hai là đối tượng vi phạm ngày càng manh động, thủ đoạn tinh vi, sử dụng phương tiện hiện đại, sẵn sàng chống trả quyết liệt khi bị phát hiện, trong khi lực lượng còn mỏng, trang thiết bị hạn chế. Thứ ba là yêu cầu hải quan hiện đại, khi việc tạo thuận lợi thương mại, giảm thời gian thông quan phải song hành với kiểm soát rủi ro, đòi hỏi công tác thu thập và phân tích thông tin cực kỳ chính xác. Để vượt qua được các thách thức Chi cục Hải quan khu vực XVI đã có nhiều nỗ lực, áp dụng nhiều giải pháp nghiệp vụ, quyết liệt từ công tác chỉ đạo đến hoạt động thực thi của công chức tại địa bàn quản lý.

Ông Nguyễn Trung Hải, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan Khu vực XVI cho biết: Trước đặc thù địa bàn biên giới Cao Bằng – Tuyên Quang, Chi cục đã chủ động xây dựng Kế hoạch phòng chống buôn lậu hằng năm, kết hợp các Kế hoạch phòng chống buôn lậu chuyên đề theo mặt hàng, thời điểm, tuyến hoặc địa bàn, đối tượng. Chi cục bám sát chỉ đạo của cấp trên, đánh giá đúng tình hình, phân vùng rủi ro, đưa ra giải pháp đấu tranh kịp thời, hiệu quả. Đồng thời, đơn vị tăng cường phối hợp liên ngành với Bộ đội Biên phòng, Công an, Quản lý thị trường, chính quyền địa phương trong trao đổi thông tin, tuần tra, xử lý vụ việc ngay từ khu vực biên giới, không để hình thành đường dây, ổ nhóm phức tạp. Công tác kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu, hàng tạm nhập tái xuất, hàng gửi kho ngoại quan được thực hiện chặt chẽ, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại, vừa đảm bảo an ninh, an toàn. Các vi phạm của tổ chức, cá nhân khi bị phát hiện, bắt giữ đều xử lý nghiêm. Tổ chức Hội đàm thường niên giữa Hải quan Khu vực XVI và Hải quan Nam Ninh, Côn Minh (Trung Quốc) để trao đổi thông tin về đối tượng, mặt hàng, phương thức thủ đoạn của các đối tượng, phục vụ cho hoạt động nghiệp vụ của 2 bên, nâng cao hiệu quả kiểm soát biên giới. Song song với đó, Chi cục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động doanh nghiệp và cư dân biên giới chấp hành pháp luật, không tiếp tay cho buôn lậu, đồng thời đề cao kỷ luật, kỷ cương công vụ, trách nhiệm nêu gương của cán bộ, lãnh đạo đơn vị.

Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp, năm 2025 Chi cục Hải quan khu vực XVI đã đạt nhiều kết quả quan trọng, địa bàn quản lý được kiểm soát cơ bản, không để hình thành các đường dây, ổ nhóm phức tạp về buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Đơn vị đã bắt giữ, xử lý 105 vụ vi phạm, với trị giá hàng hóa vi phạm lên tới 63,1 tỷ đồng. Số tiền phạt vi phạm hành chính nộp ngân sách Nhà nước đạt 1,4 tỷ đồng. Thu giữ, xử lý nhiều mặt hàng vi phạm, điển hình gồm 10.085 kg lá thuốc lá chưa tách cọng, 89 kg pháo, cau khô 2.804 kg, thực phẩm đông lạnh 2.485 kg (chân gà, thịt bò, lạp xườn, xúc xích), ma túy 3,1367 gam. Đặc biệt trong năm 2025 đơn vị đã chủ trì, phối hợp Công an tỉnh Cao Bằng thực hiện Chuyên án CB125, phát hiện và bắt giữ 02 đối tượng vận chuyển hàng cấm với số lượng 73,5kg pháo hoa nổ nhập lậu từ Trung Quốc.

Để thực hiện tốt hơn nhiệm vụ trong thời gian tới, Chi cục Hải quan khu vực XVI đã đưa ra nhiều kiến nghị. Trước hết là kiện toàn tổ chức, đầu tư trang thiết bị, bổ sung camera giám sát, phương tiện tuần tra, máy soi chiếu, hệ thống công nghệ thông tin. Tiếp đó là tăng cường phối hợp liên ngành, hoàn thiện quy chế phối hợp, tổ chức nhiều chuyên án liên ngành để xử lý triệt để các hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý thương mại biên giới, vừa chặt chẽ, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và cư dân biên giới. Chi cục cũng kiến nghị tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, xây dựng đội ngũ công chức đủ mạnh để đấu tranh hiệu quả với các thủ đoạn ngày càng tinh vi của các đối tượng buôn lậu, hỗ trợ tích cực cho hoạt động thương mại, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương./.