Những điểm mới trong chuẩn nghèo đa chiều quốc gia 2026 - 2030

Từ năm 2022, Việt Nam đã chính thức áp dụng chuẩn nghèo đa chiều, tính đến cả thu nhập và mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản (y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, thông tin). Đây được coi là bước tiệm cận với thông lệ quốc tế, đồng bộ với cách tiếp cận của Ngân hàng Thế giới và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc. Nhờ cách tiếp cận mới này, giai đoạn 2021 - 2025, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng: tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 5,2% vào năm 2021 xuống còn 1,93% vào năm 2024. Dự kiến đến hết năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm còn khoảng 0,9 - 1,1%.  

Đặc biệt, thành tựu giảm nghèo của Việt Nam đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận và đánh giá là một trong nước có tốc độ thoát nghèo nhanh nhất. Trong giai đoạn này, trên 130.000 lao động thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo đã được hỗ trợ, kết nối việc làm thành công, vượt mục tiêu tối thiểu 100.000 lao động theo kế hoạch. Hơn 1,3 triệu lượt hộ nghèo, cận nghèo được vay vốn tín dụng chính sách, phát triển chăn nuôi, trồng trọt, dịch vụ; Hơn 90.000 hộ nghèo được hỗ trợ xây, sửa nhà ở, trên 2.500 công trình hạ tầng thiết yếu được đầu tư mới, nâng chất lượng sống cho hàng triệu người dân.

Tuy nhiên một trong những thách thức nổi bật của giai đoạn này là biến đổi khí hậu, bão, lũ, xâm nhập mặn có thể đẩy các hộ dân nghèo rơi trở lại cảnh thiếu thốn. Một số nơi tỷ lệ tái nghèo còn cao, tỷ lệ giải ngân còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra. Bên cạnh đó, xu hướng lao động di cư đến các đô thị lớn cũng đặt ra những thách thức trong vấn đề tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục, việc làm, nhà ở… Điều này đòi hỏi chuẩn nghèo trong giai đoạn mới phải được xây dựng khoa học, linh hoạt và bám sát thực tiễn.

Bước sang giai đoạn 2026 - 2030,  Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình Chính phủ ban hành trong năm 2025 Nghị định quy định chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026 - 2030. Việc ban hành Nghị định này là căn cứ xác định, nhận diện chính xác, toàn diện hộ nghèo, hộ cận nghèo để thực hiện các chính sách, chương trình giảm nghèo và an sinh xã hội trên phạm vi toàn quốc; làm cơ sở để xác định và thực hiện mục tiêu, chỉ tiêu giảm nghèo giai đoạn 2026 - 2030.

Theo dự thảo Nghị định, mức thu nhập chuẩn nghèo được nâng lên đáng kể để phản ánh đúng chi phí sinh hoạt và nhu cầu tối thiểu của người dân. Cụ thể: khu vực nông thôn là 2,2 triệu đồng/người/tháng; Khu vực đô thị là 2,8 triệu đồng/người/tháng. Việc nâng chuẩn thu nhập giúp đánh giá chính xác hơn số hộ cần hỗ trợ, đồng thời làm cơ sở cho chính sách an sinh xã hội hiệu quả, tránh bỏ sót nhóm dễ bị tổn thương.

Dự thảo Nghị định quy định rõ về 6 chiều và các chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt về dịch vụ xã hội cơ bản gồm: chiều thiếu hụt việc làm (chỉ số việc làm, chỉ số người phụ thuộc trong hộ gia đình); chiều thiếu hụt y tế (chỉ số bảo hiểm y tế, chỉ số dinh dưỡng); chiều thiếu hụt giáo dục (chỉ số trình độ giáo dục của người lớn, chỉ số tình trạng đi học của trẻ em); chiều thiếu hụt nhà ở (chỉ số diện tích nhà ở bình quân đầu người, chỉ số chất lượng nhà ở); chiều thiếu hụt thông tin (chỉ số sử dụng dịch vụ viễn thông); chiều thiếu hụt nước sinh hoạt, vệ sinh và môi trường (chỉ số nguồn nước sinh hoạt, chỉ số công trình phụ hợp vệ sinh, chỉ số xử lý rác thải).

Đặc biệt, căn cứ điều kiện thực tế, các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có thể quy định chuẩn nghèo đa chiều ở địa phương cao hơn so với chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026 -2030; làm căn cứ thực hiện các chương trình, chính sách hỗ trợ giảm nghèo đặc thù trên địa bàn.

Chuẩn nghèo mới đòi hỏi cách tiếp cận mới

Dự kiến khi áp dụng chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, tỷ lệ nghèo đa chiều của cả nước vào năm 2026 là 11,7%, tương ứng với 3,297 triệu hộ, tăng khoảng 904 nghìn hộ so với đầu kỳ giai đoạn 2022 - 2025. Trong năm 2026, tổng chi phí dự kiến phát sinh để thực hiện các chính sách an sinh xã hội đối với các đối tượng thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều mới là 39 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 24 nghìn tỷ đồng so với số liệu thực hiện các chính sách an sinh xã hội theo chuẩn nghèo đa chiều hiện hành năm 2025.

Ngày 14/11, phát biểu tại buổi làm việc với Bộ Nông nghiệp và Môi trường về dự án Nghị định chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026 – 2030, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà kết luận: việc điều chỉnh tiêu chí thu nhập sẽ được thực hiện dựa trên tổng hợp các nguồn lực hỗ trợ từ các chương trình mục tiêu quốc gia. Mức tiêu chí này sẽ được đánh giá và cập nhật vào năm 2027, nhằm phản ánh chính xác quyền lợi thực tế của các hộ nghèo. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, điều chỉnh chỉ áp dụng cho tiêu chí thu nhập, trong khi các tiêu chí khác sẽ được giữ nguyên hoặc bổ sung tùy theo thực tế triển khai. Phó Thủ tướng lưu ý thêm, cần bảo đảm nguyên tắc “không để ai ở lại phía sau” khi áp dụng chuẩn nghèo đa chiều mới, đồng thời cân đối với mức thu nhập chung, lương tối thiểu, bảo đảm các hộ nghèo, cận nghèo được thụ hưởng đầy đủ chính sách.

Thống nhất lồng ghép Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn tới thành một Chương trình đảm bảo hiệu quả, tránh chồng chéo, tập trung nguồn lực và nâng cao hiệu quả thực hiện.

Việc nâng mức thu nhập, mở rộng phạm vi điều chỉnh đối tượng giúp đảm bảo mọi nhóm dân cư đều được tiếp cận chính sách hỗ trợ. Đặc biệt, chuẩn nghèo mới bổ sung chỉ số về khả năng thích ứng thiên tai, nhằm phản ánh rủi ro thực tế và tăng tính bền vững của công tác giảm nghèo. Hỗ trợ người nghèo không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt mà còn tạo điều kiện xây dựng sinh kế bền vững, kinh tế xanh, chuyển đổi số.

Chính sách hỗ trợ giai đoạn 2026 - 2030 đánh dấu một bước thay đổi quan trọng trong tư duy giảm nghèo, chuyển từ “hỗ trợ cho” sang “trao cơ hội để tự vươn lên”. Cách tiếp cận đa chiều sẽ tiếp tục mở rộng, kết hợp các chính sách hỗ trợ từ nhà ở, sinh kế, tín dụng, đào tạo nghề, bảo hiểm -  y tế - giáo dục với nâng cao chất lượng cuộc sống. Đồng thời  thúc đẩy ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin, thị trường, dịch vụ công trực tuyến. Đây chính là những điểm mới của cách tiếp cận giảm nghèo bền vững của giai đoạn 2026 – 2030, đảm bảo “không ai bị bỏ lại phía sau”.