Từ "kinh tế nâu" sang "kinh tế xanh": Bước chuyển mình mạnh mẽ

Trong nhiều thập kỷ, nền kinh tế của Quảng Ninh chủ yếu dựa vào khai thác khoáng sản, nuôi trồng thủy hải sản, du lịch và sản xuất nông nghiệp, dẫn đến lượng chất thải gia tăng đáng kể và áp lực lớn lên tài nguyên, môi trường. Nhận thức được tầm quan trọng của phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn, Quảng Ninh đã đưa các nhiệm vụ, giải pháp phát triển lĩnh vực này vào Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV. Tỉnh đã và đang triển khai nhiều mô hình kinh tế tuần hoàn để giảm thiểu tác động xấu đến môi trường và gia tăng lợi ích cho người dân, doanh nghiệp.

Với quyết tâm không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần, Quảng Ninh đang từng bước xây dựng nền kinh tế tuần hoàn thông qua hàng loạt chương trình hành động cụ thể, sáng tạo và đồng bộ. Điều này đã giúp Quảng Ninh từng bước nằm trong nhóm địa phương đi đầu cả nước về thực hiện các mục tiêu tăng trưởng xanh quốc gia.

Nhiều điểm sáng trong phát triển kinh tế tuần hoàn

Quảng Ninh đang từng bước hiện thực hóa mô hình kinh tế tuần hoàn thông qua hàng loạt giải pháp sáng tạo, đồng bộ và bền vững, tạo dấu ấn mạnh mẽ trong phát triển xanh.

Một trong những sáng kiến tiêu biểu là tái sử dụng đất đá thải từ khai thác mỏ. Hiện tỉnh đang tồn hơn 2,1 tỷ m³ đất đá thải mỏ, với khoảng 150 triệu m³ phát sinh hàng năm có thể thu hồi làm vật liệu san lấp, phục vụ các dự án hạ tầng quan trọng. Việc này không chỉ giúp giảm diện tích bãi thải, mà còn tiết kiệm chi phí xử lý, bảo vệ môi trường và nguồn tài nguyên. Tương tự, tro xỉ từ 7 nhà máy nhiệt điện – với khối lượng phát thải trung bình từ 6 đến 7,6 triệu tấn/năm – đang được sử dụng làm nguyên liệu sản xuất gạch không nung và vật liệu xây dựng, góp phần giảm phát thải CO₂ và bảo tồn đất sét truyền thống.

Ngành Than – một lĩnh vực kinh tế chủ lực của Quảng Ninh – cũng ghi nhận chuyển biến tích cực trong thực hiện kinh tế tuần hoàn, đặc biệt là trong quản lý nước. Mỗi năm ngành Than xử lý khoảng 140–150 triệu m³ nước thải, trong đó khoảng 15–20% được thu hồi, xử lý đạt chuẩn và tái sử dụng phục vụ sản xuất. Việc này góp phần tiết kiệm tài nguyên nước, giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao hiệu quả vận hành của doanh nghiệp.

Về định hướng dài hạn, Quảng Ninh đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% khu công nghiệp đạt chuẩn sinh thái, với hệ thống xử lý nước thải khép kín, giám sát môi trường 24/7.  Trong lĩnh vực du lịch, tỉnh tiên phong với chiến dịch “Nói không với rác thải nhựa” tại Vịnh Hạ Long, đảo Cô Tô, đồng thời thúc đẩy các mô hình du lịch sinh thái, không phát thải…

Với những nỗ lực toàn diện, năm 2023, Quảng Ninh vươn lên dẫn đầu cả nước trong Chỉ số Xanh cấp tỉnh (PGI) do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố. Quảng Ninh ghi dấu ấn nhờ hiệu quả trong việc giảm ô nhiễm, tuân thủ tiêu chuẩn môi trường, vai trò lãnh đạo của chính quyền và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong bảo vệ môi trường.

Hoàn thiện thể chế và nâng cao nhận thức cộng đồng

Để đảm bảo thành công của mô hình kinh tế tuần hoàn, Quảng Ninh đã ban hành nhiều văn bản chiến lược như Nghị quyết số 10-NQ/TU năm 2022 hay Chương trình hành động số 572/CTr-UBND năm 2023. Tỉnh cũng triển khai Kế hoạch hành động quốc gia về kinh tế tuần hoàn đến năm 2035. Tuy nhiên, Quảng Ninh vẫn đối mặt với không ít thách thức. Theo khảo sát năm 2024 của Sở NN&MT tỉnh Quảng Ninh, mới có khoảng 28% người dân có thói quen phân loại rác tại nguồn, trong khi tỷ lệ doanh nghiệp áp dụng sản xuất tuần hoàn mới đạt 14%. Hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao còn hạn chế. Để tháo gỡ, tỉnh xác định cần đẩy mạnh truyền thông, hoàn thiện cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, xây dựng lộ trình loại bỏ nhựa dùng một lần, và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ xanh.

Với tầm nhìn chiến lược và hành động cụ thể, Quảng Ninh đang khẳng định vai trò tiên phong trong chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn – xu thế tất yếu của phát triển bền vững. Những kết quả bước đầu không chỉ nâng cao chất lượng sống, mà còn xây dựng hình ảnh một Quảng Ninh xanh, hiện đại. Với sự chung tay của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, Quảng Ninh hứa hẹn tiếp tục là hình mẫu về kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam./.