Thách thức từ thiên nhiên cực đoan

Là tỉnh ven biển với địa hình đa dạng rừng, núi, sông, biển đan xen, Quảng Ninh đặc biệt nhạy cảm và dễ tổn thương trước tác động của biến đổi khí hậu. Trong những năm qua, tỉnh Quảng Ninh đã liên tiếp hứng chịu nhiều hình thái thiên tai cực đoan gây thiệt hại nặng nề. Từ lũ quét và vỡ đập Đầm Hà Động (tháng 10/2014), mưa lớn lịch sử (cuối tháng 7, đầu tháng 8/2015) gây ngập úng nhiều nơi, đến hạn hán nghiêm trọng (2020) khiến lượng nước hồ chứa giảm đáng kể. Mới nhất, cơn bão số 3 (Yagi) vào tháng 9/2024 đã gây tổn thất nghiêm trọng cho sản xuất, kinh doanh và sinh kế, đồng thời bộc lộ rõ những điểm yếu trong dự báo và chủ động ứng phó. Sạt lở bờ biển, ngập úng đô thị, thiếu nước sinh hoạt cục bộ và nguy cơ suy giảm chất lượng tài nguyên là những vấn đề đang ngày càng rõ rệt, đe dọa trực tiếp đến mục tiêu phát triển bền vững của tỉnh.

Ứng phó chủ động

Quán triệt tinh thần “3 trước, 4 tại chỗ”, Quảng Ninh đã huy động cả hệ thống chính trị và cộng đồng vào cuộc ứng phó biến đổi khí hậu. Trong bão Yagi, gần 71.000 lượt cán bộ, chiến sĩ cùng hàng nghìn phương tiện được triển khai khẩn cấp. Hàng nghìn hộ dân được di dời, và 1.000 tỷ đồng từ ngân sách được chi để hỗ trợ, ổn định đời sống.

Không dừng lại ở phản ứng tình huống, tỉnh Quảng Ninh cũng đã xây dựng chiến lược dài hạn. Theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV, Quảng Ninh định hướng phát triển đô thị bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, chuyển đổi mô hình từ “nâu” sang “xanh”, coi bảo vệ môi trường là nhiệm vụ trọng tâm của toàn hệ thống chính trị.

Từ năm 2021–2024, tỉnh Quảng Ninh đã bố trí hơn 1.895 tỷ đồng để triển khai 156 nhiệm vụ, dự án phòng chống thiên tai. Trong đó có: xây dựng, nâng cấp hồ chứa nước; duy tu, củng cố hơn 400km đê điều; xây dựng các khu neo đậu tránh trú bão; trồng và chăm sóc rừng phòng hộ. Song song, tỉnh cũng đầu tư nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm thiên tai. Hiện toàn tỉnh có 75 điểm đo mưa tự động tại các khu vực xung yếu, thượng lưu hồ chứa và 11 trạm khí tượng thủy – hải văn kết nối với hệ thống quốc gia. Hệ thống này cho phép đưa ra cảnh báo sớm, chính xác – đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thời tiết cực đoan diễn biến nhanh và phức tạp.

Phát triển xanh – từ cam kết đến hành động

Để ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu, Quảng Ninh hiện đang tập trung triển khai ba nhóm giải pháp: thích ứng; giảm phát thải và hỗ trợ. Trên nền tảng đó, tỉnh Quảng Ninh cũng đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050. Sau thiệt hại nặng nề từ bão Yagi, Quảng Ninh đã đẩy mạnh phục hồi rừng và đến giữa năm 2025, tỷ lệ che phủ đã đạt 45,5%, minh chứng cho cam kết bảo vệ và phát triển hệ sinh thái tự nhiên.

Ngành công nghiệp, vốn là một trong những nguồn phát thải lớn, cũng đang được Quảng Ninh đặc biệt quan tâm. Các nhà máy nhiệt điện như Mông Dương 1, Mông Dương 2 và xi măng Thăng Long đã lắp đặt hệ thống lọc bụi tĩnh điện và xử lý khí thải đạt chuẩn. Đây là bước đi quan trọng nhằm giảm phát thải CO₂, SO₂ và bụi mịn – những tác nhân làm gia tăng hiệu ứng nhà kính và ô nhiễm không khí.

Bên cạnh đó, tỉnh Quảng Ninh cũng đã thí điểm tận dụng đất đá thải mỏ tại các mỏ Núi Béo, Tây Khe Sim, Tây Lộ Trí làm vật liệu san lấp cho các dự án hạ tầng.  Theo dự kiến, mỗi năm có thể khai thác khoảng 150 triệu m³ đất đá thải, góp phần giảm áp lực lên tài nguyên đất đồi, hạn chế phá rừng và xói mòn – những yếu tố nhạy cảm trong bối cảnh thời tiết cực đoan gia tăng.

Đây là những giải pháp mang tính “kép”: vừa giảm phát thải khí nhà kính – nguyên nhân chính gây biến đổi khí hậu, vừa tăng khả năng thích ứng của hệ sinh thái.

Sức mạnh từ cộng đồng

Một điểm sáng trong câu chuyện ứng phó biến đổi khí hậu của Quảng Ninh chính là sự tham gia tích cực và đồng lòng của người dân, các đoàn thể. Từ việc chủ động phòng chống bão, thu gom rác thải, đến các sáng kiến tái chế, xử lý rác hữu cơ tại hộ gia đình, phong trào "sống xanh" đang lan tỏa rộng khắp địa phương.

Nhờ cái nhìn toàn diện, hành động kịp thời và quyết tâm chính trị đồng bộ, Quảng Ninh đang từng bước chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát và phục hồi môi trường, hướng đến tăng trưởng bền vững thực sự trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang trở thành một "biến số" lớn của thời đại./.