Khơi dậy tiềm năng văn hóa, di sản phong phú

Văn hóa Quảng Ninh là sự giao thoa của nhiều tầng giá trị – từ văn hóa biển, văn hóa Phật giáo Trúc Lâm, văn hóa công nhân mỏ đến văn hóa các dân tộc thiểu số.
Trên vùng đất này, dấu tích của ba nền văn hóa tiền sử Soi Nhụ, Cái Bèo và Hạ Long vẫn được lưu giữ như minh chứng cho chiều sâu lịch sử hàng nghìn năm.

Hiện tỉnh có 641 di tích và 362 di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có 8 di tích quốc gia đặc biệt, 56 di tích quốc gia, 101 di tích cấp tỉnh, 19 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia và 2 di sản được UNESCO công nhận là đại diện của nhân loại.
Đặc biệt, ngày 12/7/2025, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc chính thức được công nhận là Di sản văn hóa thế giới, cùng với Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà, đưa Quảng Ninh trở thành địa phương duy nhất cả nước sở hữu hai di sản thế giới.

Cùng với đó là 13 bảo vật quốc gia, đội ngũ nghệ nhân, nghệ sĩ đông đảo – một nguồn lực quý giá để phát triển công nghiệp văn hóa và quảng bá hình ảnh vùng mỏ đến du khách trong nước và quốc tế.

Từ bảo tồn đến khai thác – hình thành kinh tế văn hóa đặc sắc

Quảng Ninh không chỉ chú trọng bảo tồn giá trị di sản mà còn chủ động khai thác văn hóa theo hướng kinh tế hóa, gắn với phát triển du lịch.
Các chương trình văn hóa – nghệ thuật quy mô lớn được tổ chức thường xuyên, như show thực cảnh tại hang Ngọc Rồng, chương trình âm nhạc trên du thuyền, concert, lễ hội ánh sáng, Festival Áo dài, Liên hoan Xiếc Quốc tế, SEA Games 31, Đại hội Thể thao toàn quốc…, tạo dấu ấn riêng và lan tỏa hình ảnh địa phương.

Hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao được đầu tư đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở, với các công trình hiện đại như Bảo tàng – Thư viện tỉnh, Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm, Khu Liên hợp thể thao Quảng Ninh. Đây là những “trung tâm văn hóa mở”, đáp ứng yêu cầu tổ chức sự kiện quốc gia và quốc tế, góp phần khẳng định vị thế của Quảng Ninh trong phát triển công nghiệp văn hóa.

Kinh tế di sản – hướng đi bền vững cho du lịch Quảng Ninh

Thực hiện Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, Quảng Ninh đã ban hành hai kế hoạch hành động và đang xây dựng Đề án thí điểm khu, tổ hợp công nghiệp văn hóa – sáng tạo đầu tiên của vùng Đông Bắc.

Trong 5 năm qua, 100% di tích cấp quốc gia và 70% di tích cấp tỉnh đã được tu bổ, tôn tạo, chống xuống cấp, với tổng kinh phí gần 2.000 tỷ đồng từ nguồn ngân sách và xã hội hóa.
Các Đề án bảo tồn, tôn tạo di tích và tổ chức lễ hội được triển khai đồng bộ, gắn với phát triển du lịch văn hóa tâm linh tại Yên Tử, Bạch Đằng, khu di tích nhà Trần, đền Cửa Ông, chùa Quỳnh Lâm…

Nhiều mô hình du lịch cộng đồng, bảo tồn thể thao dân tộc, phát triển sản phẩm OCOP gắn với văn hóa bản địa đã góp phần thay đổi diện mạo nông thôn, nâng cao chất lượng đời sống và ý thức gìn giữ di sản của người dân.

Du lịch hiện là lĩnh vực nổi bật nhất trong phát triển kinh tế di sản.
Toàn tỉnh có 1 khu du lịch cấp quốc gia, 5 khu du lịch cấp tỉnh, 87 điểm du lịch, 8 hành trình tham quan trên Vịnh Hạ Long, 10 hành trình trên Vịnh Bái Tử Long và 3 tuyến kết nối giữa hai vịnh.
Sự công nhận các khu du lịch cùng đầu tư mạnh mẽ về hạ tầng lưu trú, giao thông và dịch vụ đã tạo tiền đề cho sự bứt phá của ngành du lịch.

Các tuyến du lịch mới như Vịnh Bái Tử Long – Cô Tô – Vân Đồn, hay Tour du lịch di sản Hạ Long – Yên Tử – Bạch Đằng – Cửa Ông đang được khai thác hiệu quả, thu hút hàng triệu lượt khách mỗi năm.

Cùng với việc khai thác du lịch di sản, tỉnh chú trọng phát triển các sản phẩm du lịch xanh, du lịch đêm, du lịch văn hóa tâm linh, đồng thời mở rộng thị trường quốc tế, nhất là khu vực Đông Bắc Á và châu Âu.

Từ chủ trương đến hành động, Quảng Ninh đã chứng minh con đường phát triển văn hóa gắn với kinh tế là hướng đi đúng đắn. Các giá trị di sản, truyền thống, con người và sáng tạo đang được chuyển hóa thành nguồn lực nội sinh cho tăng trưởng bền vững, góp phần định hình hình ảnh một Quảng Ninh hiện đại, văn minh, giàu bản sắc và hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới.