Trong nửa đầu năm 2026, trên những mái nhà của hộ gia đình và doanh nghiệp đã dần được phủ bằng hệ thống điện mặt trời mái nhà. Từ một giải pháp còn nhiều băn khoăn về cơ chế và hiệu quả kinh tế, điện mặt trời đang trở thành xu hướng mới khi sự thay đổi này không chỉ giải quyết bài toán hóa đơn tiền điện mà đang trở thành một phần trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia theo tinh thần Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị và hàng loạt các cơ chế, chính sách cho điện mặt trời mái nhà đang tiếp tục được hoàn thiện và ban hành.

Cùng với Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Luật Điện lực năm 2024, Nghị định số 243/2026/NĐ-CP và Chỉ thị số 10/CT-TTg, loại hình năng lượng này đang trở thành một trụ cột quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Với các cơ chế, chính sách quan trọng được ban hành trong thời gian qua, thủ tục được đơn giản hóa đã thu hút người dân, doanh nghiệp trong việc lắp đặt điện mặt. Đây là chuyển động tích cực này cho thấy sức hút của nguồn năng lượng sạch, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh.

Chính sách mở lối cho điện mặt trời mái nhà

Những năm trước đây, điện mặt trời mái nhà từng phát triển mạnh nhưng cũng bộc lộ không ít bất cập về cơ chế. Vào thời điệm đó, dễ dàng nhận thấy khi cơ chế khuyến khích hết hiệu lực, thị trường đã điểm chững lại, nhiều người dân và doanh nghiệp lựa chọn chờ đợi các chính sách mới trước khi quyết định đầu tư.

Bước ngoặt đến khi Chính phủ ban hành các cơ chế mới theo hướng khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn. Nghị định số 58/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã tạo hành lang pháp lý cho phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Tiếp đó, Chỉ thị số 09/CT-TTg và Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đẩy mạnh sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả; khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tại cơ quan công sở, doanh nghiệp và hộ gia đình. Và mới đây nhất, ngày 26/6/2026, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định số 243/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định tại Nghị định số 58/2025/NĐ-CP và Nghị định số 57/2025/NĐ-CP.

Mục tiêu không chỉ là khuyến khích người dân chủ động tạo ra nguồn điện sạch phục vụ nhu cầu của chính mình mà còn góp phần giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia, đặc biệt trong các thời điểm phụ tải tăng cao.

Chính sách đúng hướng nhanh chóng tạo hiệu ứng tích cực trên thực tế.

Tại phường Trường Vinh (tỉnh Nghệ An), anh Nguyễn Trọng Tú vừa đầu tư hệ thống điện mặt trời công suất 10 kWp cùng bộ lưu trữ 16 kWh, tổng kinh phí khoảng 190 triệu đồng. Chỉ sau khoảng nửa tháng đưa vào vận hành, hiệu quả đã được cảm nhận rõ.

Trước đây, mỗi khi mùa hè đến, gia đình luôn phải tính toán rất kỹ việc sử dụng điện. Điều hòa chỉ dám bật vài tiếng mỗi ngày và cũng không bật cùng lúc, đồng thời hạn chế sử dụng nhiều thiết bị cùng lúc vì lo chi phí tiền điện tăng cao.

“ Trước kia, chưa lắp điện năng lượng mặt trời buổi trưa chỉ dám bật điều hòa 2 tiếng thôi, tối thì dùng đến 21, 22h là tắt rồi nhưng không phải dùng 6 cái cùng một lúc đâu, chỉ dùng 3-4 cái thôi. Giờ có điện mặt trời dùng thoải mái, cái được là ở tâm lý thoải mái khi sử dụng điện. Giờ ban ngày nhà tôi sử dụng cả 6 điều hoà cùng lúc” anh Nguyễn Anh Tú chia sẻ thêm.

Từ ngày lắp điện mặt trời mái nhà, trong khoảng 9 giờ đến 16 giờ, toàn bộ nhu cầu điện sinh hoạt gần như được đáp ứng bằng nguồn điện mặt trời. Ban đêm, hệ thống pin lưu trữ tiếp tục cấp điện, nhà anh chỉ phải sử dụng điện lưới ngoài 22h giờ.

Anh Tú cho biết “Chỉ sau hai tuần lắp đặt điều giá trị nhất không chỉ là hóa đơn tiền điện giảm khoảng 2/3 so với trước mà còn là cảm giác chủ động, không còn áp lực mỗi khi sử dụng các thiết bị điện trong những ngày nắng nóng.”

Thực tế này cho thấy hiệu quả của điện mặt trời mái nhà không còn nằm trên những phép tính lý thuyết mà đã được kiểm chứng bằng chính trải nghiệm của người sử dụng. Khi bài toán kinh tế được giải, sức lan tỏa của chính sách cũng trở nên rõ nét hơn.

Xây dựng niềm tin từ sự đồng hành của ngành điện

Nếu chính sách tạo động lực thì sự đồng hành của ngành điện chính là yếu tố giúp người dân mạnh dạn đầu tư.

Điều khiến anh Nguyễn Trọng Tú quyết định lựa chọn đơn vị của Công ty Điện lực Nghệ An để lắp đặt không đơn thuần là giá thành mà là sự yên tâm về chất lượng thiết bị, chế độ bảo hành, an toàn phòng chống cháy nổ và quy trình đấu nối đúng quy định.

Theo ông Nguyễn Quang Thanh, Phó Giám đốc Trung tâm Thí nghiệm điện, Công ty Điện lực Nghệ An, từ đầu năm đến nay đơn vị đã lắp đặt khoảng 70 hệ thống điện mặt trời mái nhà, bình quân mỗi tháng từ 10-15 khách hàng. Đáng chú ý, số lượng khách hàng dân dụng quan tâm đến điện mặt trời trong nửa đầu năm 2026 tăng khoảng 200% so với trước.

“ Khi được giao nhiệm vụ phát triển điện mặt trời mái nhà trên địa bàn tỉnh, Trung tâm thí nghiệm điện Nghệ An đã thành lập ngay tổ phát triển năng lượng mặt trời có những bộ phận tư vấn khảo sát, tư vấn cho khách hàng những gói lắp đặt, cấu hình tối ưu nhất cho từng khách hàng. Đến thời điểm này thì khách hàng đang rất tin tưởng vào ngành điện” Ông Thanh chia sẻ thêm.

Cũng theo ông Thanh, trước mỗi công trình, đơn vị đều khảo sát mức tiêu thụ điện của từng khách hàng để tư vấn công suất phù hợp, tối ưu hiệu quả đầu tư và hướng dẫn cách sử dụng điện khoa học. Trung bình cường độ nắng của Nghệ An có khoảng 5-6 giờ nắng hiệu quả mỗi ngày, các hộ gia đình có hóa đơn điện từ khoảng 1,5 triệu đồng/tháng trở lên hoàn toàn có thể cân nhắc đầu tư điện mặt trời mái nhà.

Không chỉ ở các hộ gia đình, điện mặt trời mái nhà cũng đang được nhiều doanh nghiệp quan tâm.

Tại phường Cửa Lò, nơi mỗi mùa hè đón lượng lớn khách du lịch, nhu cầu sử dụng điện luôn ở mức cao. Theo ông Nguyễn Văn Hùng, Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Lò, từ đầu năm đến nay hệ thống điện được bảo đảm vận hành ổn định, góp phần phục vụ hơn 4 triệu lượt khách du lịch, tăng khoảng 12% so với cùng kỳ năm trước.

Theo ông Hùng, địa phương luôn phối hợp với ngành điện tuyên truyền, vận động người dân và doanh nghiệp phát triển điện mặt trời mái nhà. Bản thân gia đình ông cũng sử dụng điện mặt trời tự sản, tự tiêu và nhận thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm chi phí điện cũng như góp phần giảm áp lực cung ứng điện vào mùa cao điểm.

Xu hướng này tiếp tục lan sang khối doanh nghiệp du lịch. Đại diện Khách sạn Mường Thanh Cửa Lò cho biết, sau khi triển khai nhiều giải pháp tiết kiệm điện, doanh nghiệp đang xây dựng phương án đầu tư hệ thống điện mặt trời trong năm 2027 nhằm chủ động nguồn điện và giảm chi phí vận hành. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ về cơ chế, chính sách và tư vấn kỹ thuật để việc đầu tư được triển khai thuận lợi.

Thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW, Nghị định số 243/2026/NĐ-CP, Chỉ thị 10/CT-TTg về tăng cường tiết kiệm điện, Công ty Điện lực Nghệ An đã phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, các cơ truyền thông và hệ thống truyền thanh cơ sở để tuyên truyền đến từng hộ dân và doanh nghiệp về sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả; hướng dẫn người dân và doanh nghiệp triển khai hệ thống điện mặt trời tự sản, tự tiêu.

Ông Lê Quang Thanh, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Nghệ An cho biết, đợt cao điểm nắng nóng tháng 5 và 6 vừa qua, công suất phụ tải đỉnh của Nghệ An đạt khoảng 1.310 MW, tăng gần 15% so với cùng kỳ năm 2025 . Thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW, Nghị định số 243/2026/NĐ-CP, Chỉ thị 10/CT-TTg về tăng cường tiết kiệm điện, Công ty Điện lực Nghệ An đã phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, các cơ truyền thông và hệ thống truyền thanh cơ sở để tuyên truyền đến từng hộ dân và doanh nghiệp về sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả; hướng dẫn người dân và doanh nghiệp triển khai hệ thống điện mặt trời tự sản, tự tiêu.

“ Công ty đã giao Trung tâm Thí nghiệm điện trực tiếp tư vấn cho các hộ dân và doanh nghiệp có nhu cầu lắp đặt, từ khảo sát kỹ thuật đến hướng dẫn giải pháp phù hợp. Nhờ đó, đến nay trên địa bàn tỉnh đã phát triển khoảng 1.200 kWp điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu ”, ông Thanh cho biết.

Thực tiễn cho thấy, sự phát triển mạnh mẽ của điện mặt trời mái nhà thời gian qua không phải là kết quả của riêng một chính sách hay một giải pháp kỹ thuật. Đó là kết quả của sự cộng hưởng giữa chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước, sự đồng hành của ngành điện và sự chủ động của người dân, doanh nghiệp.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, đặc biệt vào các tháng nắng nóng, việc mỗi hộ gia đình, mỗi doanh nghiệp chủ động tạo ra nguồn điện sạch phục vụ chính mình không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp mà còn góp phần đa dạng hóa nguồn cung, giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia và hiện thực hóa mục tiêu chuyển dịch năng lượng xanh.

Khi chủ trương chính sách đúng đắn, Tập đoàn Điện lực Việt Nam đóng vai trò cầu nối đưa chính sách đến gần hơn với người dân thông qua tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật và bảo đảm vận hành an toàn, thì điện mặt trời mái nhà không chỉ giúp mỗi gia đình giảm chi phí điện mà còn góp phần đa dạng hóa nguồn cung, giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia và hiện thực hóa mục tiêu chuyển dịch năng lượng xanh./.