Sự đắt đỏ của hóa đơn tiền điện trong những tháng hè từng là bài toán đau đầu đối với không ít nhà quản lý doanh nghiệp và người tiêu dùng. Nhờ chủ động khai thác nguồn năng lượng mặt trời trên chính mái nhà xưởng, nhiều đơn vị chủ động hơn trong việc sản xuất của mình.

Khi bài toán kinh tế được tối ưu

Công ty Cổ phần Thủy sản Năm Sao (FISSCO), Quảng Trị hoạt động trong lĩnh vực chế biến thủy sản xuất khẩu, hệ thống kho lạnh tại đơn vị hoạt động liên tục 24/24 giờ để duy trì nhiệt độ âm sâu từ -18°C đến -22°C. Đứng trước chi phí điện ngày càng lớn và yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn "xanh" từ các thị trường xuất khẩu, tháng 3/2026, Công ty đã quyết định đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 450kWp trên mái xưởng sản xuất chính theo hình thức tự sản xuất, tự tiêu thụ.

“Sau một thời gian ngắn đi vào vận hành, trung bình mỗi tháng nhà máy đã tiết kiệm được hơn 80.000kWh điện, tương ứng giảm hơn 140 triệu đồng tiền điện/tháng”, ông Phạm Văn Quyết, Phó Giám đốc FISSCO nhấn mạnh.

Còn tại Thanh Hóa, nơi thời tiết thường nắng nóng từ tháng 4, không chỉ vậy đây còn chuẩn bị bước vào cao điểm du lịch, những điều này khiến hóa đơn tiền điện là áp lực đối với các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ ở đây. Quần thể Khách sạn FLC Sầm Sơn (Thanh Hóa) bình quân mỗi tháng tiêu thụ khoảng 1,1 -1,2 tỷ đồng, vào những tháng hè cao điểm, để phục vụ lượng khách lấp đầy 80-90%, chi phí này nhảy vọt lên tới 17-18 tỷ đồng/tháng - gấp tới 17 lần.

Để giải bài toán này, Giám đốc Kỹ thuật Quần thể FLC Sầm Sơn, Thái Khắc Quang cho biết: Trước áp lực chi phí quá lớn, đơn vị đã tận dụng các diện tích mái nhà lớn để lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất hơn 1.000kWp. Hệ thống này đã giúp giảm đáng kể chi phí điện tiêu hao từ lưới.

Giải pháp lắp đặt điện mặt trời mái nhà không chỉ được ứng dụng tại các doanh nghiệp lớn mà còn được triển khai tại các hộ gia đình và các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Ghi nhận tại hộ gia đình chị Lê Thị Nga (phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa), sau 5 năm triển khai hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 3,1kWp, chi phí tiền điện tại gia đình đã giảm rõ rệt. Chị Nga chia sẻ: Trước đây, mỗi tháng gia đình tiêu tốn 1-1,5 triệu đồng 1 tháng nhưng từ khi lắp hệ thống điện mặt trời tiền điện giảm chỉ còn khoảng 700.000/tháng, không chỉ vậy 20% sản lượng điện dư còn được bán lại cho ngành điện.

Còn tại hộ kinh doanh của ông Lương Hùng Cường, tại Quảng Trị, sau khi được hỗ trợ tư vấn từ ngành điện, gia đình ông đầu tư gần 200 triệu đồng lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà 12kW kết hợp bộ lưu trữ 32kW. Ông Cường cho biết: Chi phí điện từ bình quân 5 triệu đồng mỗi tháng đã giảm mạnh, tháng 4 chỉ còn 605 nghìn đồng, tháng 5 là 1,72 triệu đồng, tháng 7 vừa qua nắng nóng cao điểm cũng chỉ trả 1,18 triệu đồng.

Những quyết sách mang tầm chiến lược

Chính những hiệu quả kinh tế rõ rệt và sự hưởng ứng mạnh mẽ từ thực tế cơ sở đã khẳng định tính đúng đắn, kịp thời của các chủ trương, chính sách từ Trung ương đến địa phương. Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa, Mai Xuân Liêm cho biết: "Thực hiện Chỉ thị 10/CT-TTg, tỉnh đặc biệt chú trọng phát triển điện tự sản xuất, tự tiêu thụ tại các tòa nhà công sở và khuyến khích hộ dân hưởng ứng. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp về nhu cầu sử dụng điện, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả có ý nghĩa đặc biệt, góp phần giảm phụ tải và nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện, giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới - trong khi những nguồn điện chính, nguồn điện công suất lớn như điện khí chưa thể triển khai ngay trong thời gian ngắn.

Lợi ích dễ nhận thấy nhất của điện mặt trời mái nhà là giảm lượng điện phải mua từ lưới, qua đó giảm chi phí hằng tháng. Còn ở góc độ hệ thống điện, ý nghĩa của nguồn năng lượng này còn lớn hơn. Vì điện mặt trời phát điện nhiều vào ban ngày, đúng thời điểm nhu cầu sử dụng điều hòa và các thiết bị làm mát tăng cao. Nếu nguồn điện được sử dụng trực tiếp tại nơi sản xuất, phần phụ tải lấy từ lưới điện sẽ giảm xuống. Khi kết hợp với pin lưu trữ, lượng điện chưa sử dụng hết còn có thể được tích lại để dùng vào thời điểm khác.

Chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn phân tích: hạn chế lớn nhất là điện mặt trời không phải nguồn phát chủ động mà phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết. Nếu phát triển quy mô quá lớn mà không có sự kiểm soát, điều tiết phù hợp sẽ gây tác động tiêu cực đến tính ổn định của lưới điện phân phối, thậm chí nguy cơ gây sự cố mất điện cục bộ.

Bên cạnh đó, hệ thống điện mặt trời mái nhà chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi công suất lắp đặt phù hợp với nhu cầu sử dụng, mái nhà bảo đảm điều kiện kỹ thuật, thiết bị có chất lượng và quá trình đấu nối tuân thủ quy định. Chính vì vậy, sự tư vấn, hướng dẫn của cán bộ điện lực có vai trò rất quan trọng.

Ngoài ra, nguồn điện tự sản tự tiêu không thể thay thế cho ý thức tiết kiệm. Thực tế kiểm tra của ngành điện cho thấy, nhiều hộ gia đình vẫn duy trì thói quen lãng phí như: để điều hòa ở mức quá thấp (20-21°C) trong những ngày nhiệt độ ngoài trời 40°C khiến máy quá tải, hay quên tắt bình nóng lạnh, thiết bị chiếu sáng. Nếu sử dụng lãng phí thì mọi hiệu quả đầu tư hệ thống điện mặt trời đều bị triệt tiêu.