Sau hơn 5 năm phát triển khai Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), Hà Nội đã khẳng định vị trí thế thế địa phương dẫn đầu cả nước với hơn 3.400 sản phẩm được đánh giá giá, phân loại từ 3 sao đến 5 sao. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, thị trường người tiêu dùng liên tục thay đổi và yêu cầu tiêu chuẩn ngày càng cao, bài toán đặt ra cho OCOP Hà Nội không còn là gia tăng số lượng mà là nâng cấp chất lượng, hoàn thiện mẫu mã hóa hóa, xây dựng phân tích chuỗi và mở rộng tiêu điểm. Phát triển sản phẩm OCOP theo nhu cầu thị trường đang trở thành hướng đi tất yếu để chương trình phát huy hiệu quả bền vững.

Đổi mới để phù hợp với trường

Tại làng nghề truyền thống làm cốm Mễ Trì (phường Từ Liêm), sản phẩm cốm tươi Minh Hằng của gia đình bà Nguyễn Thị Hằng là một minh chứng rõ ràng về chủ động đổi mới để phù hợp với thị trường. Được công nhận OCOP 4 sao, cố gắng Minh Hằng vẫn nắm giữ phương thức truyền tải biến đổi, song một số công đoạn đã được hỗ trợ bằng máy móc nâng cao năng suất và đảm bảo chất lượng ổn định.

Điểm đáng chú ý là gia đình bà Hằng không còn phụ thuộc hoàn toàn vào tính mùa vụ của sản phẩm. Ven cốm tươi chỉ sản xuất lúa xuân và dịch vụ mùa, cơ sở đã đầu tư trữ đông cốm để chế biến các loại sản phẩm đa dạng như chả cốm, xôi cốm, xúc xích cốm, phục vụ nhu cầu tiêu dùng quanh năm. Nhờ đó, sản phẩm mang nhãn hiệu Minh Hằng được tiêu thụ rộng khắp trên địa bàn thành phố, đặc biệt có mặt tại nhiều tinh dầu ở sân bay quốc tế Nội Bài như một thức quà đặc sản của Hà Nội dành cho khách trong nước và quốc tế.

Câu chuyện về cốm Mễ Trì cho thấy, giữ truyền thống nghề nghiệp không đồng nghĩa với bảo thủ. Khi người làm nghề biết lắng nghe thị trường, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng kênh tiêu thụ, giá trị của OCOP không chỉ được duy trì mà còn được nâng cao.

Làng nghề truyền thống chủ động “đi cùng thị trường”

Không chỉ các sản phẩm thực phẩm, nhóm sản phẩm thủ công công công mỹ nghệ của Hà Nội cũng đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng thị trường. Tại xã Phú Nghĩa - một trong những “thủ phủ” mây tre đan của Thủ Đô - cơ sở sản xuất liên tục cải tiến mẫu mã, ứng dụng công nghệ sơn phủ thân thiện với môi trường để đáp ứng thị giác tiêu dùng hiện đại.

Theo nghệ nhân ưu tú Nguyễn Văn Trung, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp đám mây tre Phú Vinh, gia đình ông hiện có 23 sản phẩm được chứng nhận OCOP. Người làm nghề không thể sản xuất theo cảm nhận chủ quan mà phải khảo sát nhu cầu của từng thị trường, từng nhóm khách hàng, đồng thời hợp tác với các đơn phân phối chuyên nghiệp. Nhờ đó, sản phẩm đám mây tre đan Phú Vinh không chỉ có mặt tại hệ thống cửa hàng OCOP Hà Nội và các sàn thương mại điện tử mà còn được xuất khẩu sang nhiều thị trường quốc tế.

Thực tiễn này cho thấy, OCOP Hà Nội đang từng bước thoát khỏi tư duy “làm ra để có”, chuyển sang “làm ra để bán được”, trong đó thị trường trở thành yếu tố quyết định từ khâu thiết kế, sản xuất đến tiêu thụ.

Theo Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới thành phố Hà Nội, đến tháng 6/2025, thành phố có 3.463 sản phẩm OCOP được đánh giá từ 3 sao đến 5 sao. Điểm tích là các chủ thể OCOP ngày càng chú ý hơn đến yếu tố thị trường. Nhiều cơ sở vật chất đầu tư máy móc, tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất; xây dựng địa chỉ đường dẫn, đăng ký nhãn hóa hóa hàng hóa; thiết kế bao bì phù hợp với nhu cầu tiêu dùng hiện đại.

Sau khi được chứng nhận OCOP, chủ sở hữu vẫn có thành phố và được hỗ trợ địa phương thiết kế bao bì, nhãn nhãn, tem OCOP gắn mã QR, giúp người tiêu dùng dễ dàng truy cập sản phẩm gốc và cận thông tin sản phẩm. Nhờ đó, sản phẩm OCOP Hà Nội ngày càng được xây dựng uy tín trên thị trường trong nước, một số sản phẩm OCOP 4 sao và 5 sao đã xuất khẩu đi nhiều quốc gia. Nhiều sản phẩm OCOP sau khi được chứng minh đã tăng giá trị bán ra từ 15-30%, mở rộng thị trường và tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương.

Đa dạng hóa kênh tiêu thụ, mở rộng “đường ra” cho OCOP

Để hỗ trợ sản phẩm OCOP tiếp cận thị trường, thời gian qua, Hà Nội đã tổ chức các hoạt động hội chợ, hội thảo, hàng tuần, kết nối giao thương và xúc tiến thương mại. Đến nay, thành phố đã phát triển được 110 điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP, tạo điều kiện để người tiêu dùng Thủ đô nhận diện và tiêu thụ sản phẩm một cách thuận tiện.

Song song với đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội tổ chức nhiều sự kiện giới thiệu sản phẩm OCOP gắn với văn hóa vùng miền, từ các tỉnh miền núi phía Bắc, Đồng bằng sông Hồng đến miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ. Các tuần hàng tư vấn, giới thiệu và xúc tiến thụ sản phẩm OCOP, làng nghề, nông sản thực phẩm đã trở thành cầu nối quan trọng giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng.

Thành phố cũng ký kết hợp tác với nhiều tập đoàn bán lẻ lớn như Central Retail, AEON, Winmart, Hapro để đưa sản phẩm OCOP vào hệ thống phân phối hiện đại. Bên cạnh đó, các chủ thể OCOP được đào tạo kỹ năng bán hàng, xây dựng gian hàng số trên các sàn thương mại điện tử như Postmart, Voso, Tiki, Lazada, Shopper, từng bước thích ứng với xu hướng tiêu dùng trực tuyến.

Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, song thực tế cho thấy vẫn còn không ít sản phẩm OCOP chưa thoát khỏi quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thủ công. Bao bì còn đơn giản, thông tin sản phẩm chưa đầy đủ, có khả năng truy xuất nguồn gốc nhưng hạn chế, tạo sản phẩm khó tiếp cận hệ thống phân phối lớn và tiêu chuẩn thị trường quốc tế.

Ngoài ra, nhiều chủ thể OCOP là hộ gia đình hoặc hợp tác xã nhỏ, năng lực quản trị nhưng hạn chế, thiếu nhân sự chuyên nghiệp về tiếp thị, thiết kế, truyền thông. Điều này tạo ra không ít sản phẩm dù có chất lượng tốt nhưng khó tạo dựng hình ảnh thương hiệu và “chen chân” vào thị trường lớn. Đây cũng là công thức chung của OCOP cả nước, được yêu cầu hỗ trợ bài bản dài và nước hơi từ cơ quan quản lý nhà nước, thay thế chỉ dừng ở khâu chứng nhận sản phẩm.

Theo ôngNgọ Văn Ngôn - Phó Chánh Văn phòng chuyên gia Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới thành phố Hà Nội, để phát triển sản phẩm OCOP gắn với nhu cầu thị trường, thành phố sẽ tiếp tục phát triển đồng bộ nhiều giải pháp. Trọng tâm là nâng cao năng lực cho các chủ thể OCOP thông qua huấn luyện viên chuyên sâu về phát triển sản phẩm, nghiên cứu thị trường, xây dựng thương hiệu và chuyển đổi số.

Cùng với đó, Hà Nội cung cấp liên kết vùng, liên kết chuỗi giá trị giữa các nhà sản xuất, hợp tác với doanh nghiệp và nhà phân phối, cung cấp hình thành nguyên liệu ổn định và tổ chức sản xuất theo đơn hàng. Đây được xem là hướng đi quan trọng để OCOP Hà Nội phát triển bền vững, tránh tình trạng sản xuất manh mún, tự phát.

Thành phố cũng tiếp tục mở rộng mạng phân phối mạng, tăng số điểm bán OCOP tại khu vực đô thị, trưng bày ưu tiên tại các điểm du lịch, đồng thời hỗ trợ chi phí logistics và quảng bá sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử. Cạnh tranh là các hỗ trợ chính hỗ trợ nâng cấp bao bì, kiểm tra chất lượng, truy xuất nguồn gốc và cấp chứng nhận tiêu chuẩn, giúp sản phẩm OCOP đủ điều kiện cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.

Sản phẩm OCOP Hà Nội đã đi qua giai đoạn phát triển theo chiều rộng, nay đã yêu cầu chuyển mạnh sang phát triển theo chiều sâu. Đặt người tiêu dùng làm trung tâm, lấy thị trường làm kim chỉ nam, OCOP không chỉ cần về công thức tốt, đảm bảo chất lượng mà vẫn phải phù hợp thị phân và đi kênh phân phối.

Khi sản phẩm OCOP đáp ứng nhu cầu thị trường, giá trị vững chắc sẽ được xây dựng, không chỉ góp phần phát triển kinh tế nông thôn Thủ đô mà còn đưa ra hình ảnh nông sản, làng nghề Hà Nội vươn xa hơn trên bản đồ thị trường trong nước và quốc tế./.

---

Thông tin có sự phối hợp với Văn phòng Điều phối Chương trình Xây dựng Nông thôn mới Thành phố Hà Nội.